ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Ο πίθηκος μέσα μας

ΕΝ ΔΗΜΩ

Dario Maestripieri, Παιχνίδια που παίζουν τα πρωτεύοντα

Μπορεί να πατήσαμε στο φεγγάρι και να ανακαλύψαμε το Διαδίκτυο, αλλά σε ό,τι αφορά την κοινωνική συμπεριφορά μας δεν διαφέρουμε και πολύ από τα κοντινά εξελικτικά ξαδέλφια μας, λέει ο Ντάριο Μαεστριπιέρι

Σας αρέσει να παρατηρείτε άγνω­στους ανθρώπους σε δημόσιους χώρους, όπως παραδείγματος χάριν εστιατόρια ή αεροδρόμια; Προ­σπαθείτε παρατηρώντας τους να μαντέψετε τις σχέσεις μεταξύ τους ή να προβλέψετε τη συμπεριφορά τους στα επόμενα λε­πτά; Ο Ντάριο Μαεστριπιέρι (Dario Maestripieri) πάντως, καθηγητής Συγκριτικής Αναπτυξιακής Βιολογίας του Ανθρώπου, Εξελικτικής Βιολο­γίας και Νευροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, κάνει ακριβώς αυτό: έχοντας αφιερώσει σχεδόν τρεις δεκαετίες στη μελέ­τη των πρωτευόντων θηλαστικών ο ιταλικής καταγωγής ερευνητής δεν μπόρεσε παρά να στρέψει το ενδιαφέρον του και στο κορυφαίο εξελικτικά πρωτεύον θηλαστικό, τον άνθρωπο. Χωρίς μάλιστα να εξαιρεί από την επιστημονική περιέργειά του τους οικείους του, τους συνα­δέλφους του, ούτε καν τον ίδιο του τον εαυτό.

Παραδείγματος χάριν, στην καντίνα του πα­νεπιστημίου ο Μαεστριπιέρι παρατηρεί δύο γυναίκες που έρχονται για το μεσημεριανό φαγητό τους. Από τη συμπεριφορά της μιας προς την άλλη μπορεί, χωρίς να τις γνωρίζει, να συμπεράνει ποια είναι ανώτερη ιεραρχι­κά. Έτσι, αν και οι δύο γυναίκες επιθυμούν να καταλάβουν την καρέκλα που τους επιτρέπει να έχουν πλάτη στον τοίχο και ως εκ τούτου οπτική επαφή και «έλεγχο» της αίθουσας, η κατώτερης βαθμίδας επιστήμονας παραχωρεί αυτή τη θέση στην ανώτερή της. Κατά τη δι­άρκεια της συζήτησης η κατώτερη δεν χάνει από τα μάτια της την ανώτερη, η οποία έχει μεν οπτική επαφή με τη συνομιλήτριά της αλλά όχι για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αυτές οι συ­μπεριφορές, λέει ο Μαεστριπιέρι, είναι κοινές για όλα τα πρωτεύοντα και καθώς ο ίδιος τις έχει παρατηρήσει επανειλημμένως στο πεδίο του είναι εύκολο να τις αναγνωρίσει στην καθημερινότητά του: στις κοινωνίες των πιθήκων η θέση που επιτρέπει να έχει κανείς την εποπτεία του χώρου καταλαμβάνεται από τον/την πρώτο/η ιεραρχικά, ενώ το άτομο αυτό γίνεται αποδέκτης των περιποιήσεων των κατωτέρων του, χωρίς να τις ανταποδίδει στο ακέραιο.

Τα συμπεράσματα των πολυετών παρατηρήσεών του διηγείται ο Μαεστριπιέρι στο βιβλίο του Παιχνίδια που παίζουν τα πρωτεύοντα («Games Primates Play») που κυκλοφόρησε πέρυσι στις ΗΠΑ και μόλις τώρα μεταφρα­σμένο στην ελληνική γλώσσα; Η διήγηση εί­ναι πολύ γλαφυρή και διανθισμένη από παρα­δείγματα τόσο της καθημερινής ζωής όλων μας όσο και από τον δημόσιο βίο. Ιδιαίτερα τα παραδείγματα που αφορούν τη ζωή όλων μας είναι πολύ χρήσιμα για να κατανοήσουμε πόσο μοιάζουμε με τους εξελικτικούς συγγε­νείς μας. Σκεφθείτε τη συμπεριφορά μας στο ασανσέρ: όταν βρισκόμαστε εκεί με πολλούς άλλους, έχουμε την τάση να γυρίζουμε την πλάτη και να κοιτάζουμε όλοι προς την πόρτα· όταν βρισκόμαστε μόνο με έναν ακόμη, μπο­ρεί ξαφνικά να κοιτάζουμε επί ώρα τα κουμπιά ή το πληκτρολόγιο του κινητού τηλεφώνου μας ή να πιάνουμε αγχωμένη συζήτηση. Όλα αυτά κατά τον Μαεστριπιέρι δεν είναι παρά η ανταπόκρισή μας στο στρες που προκαλεί η συνάντηση με κάποιον πιθανώς επικίνδυνο άνθρωπο σε έναν κλειστό χώρο. Φανταστείτε πώς θα ένιωθε ο πρωτόγονος πρόγονός μας αν βρισκόταν στην ίδια σπηλιά με κάποιον άλ­λο και θα καταλάβετε τι εννοεί ο συγγραφέας που επισημαίνει ότι σύμφωνα με τις στατιστι­κές ο αριθμός των εγκλημάτων που διαπράττονται σε ασανσέρ είναι δυσανάλογα μικρός σε σύγκριση με εκείνον των εγκλημάτων που συμβαίνουν σε ασανσέρ στις ταινίες (προφα­νώς το Χόλιγουντ γνωρίζει την επίδραση του κλειστού χώρου στην ψυχολογία των θεατών).

Ακόμη και τον έρωτα επιχειρεί να εξηγήσει μέσω της αναγωγής στο παρελθόν μας ο ιταλός ερευνητής, ο οποίος απορεί γιατί κανένας από τους δημοσιογράφους του ρεπορτάζ που ασχολείται με τις ζωές των επωνύμων δεν ανα­ζήτησε έναν οικονομολόγο ή έναν εξελικτικό βιολόγο για να του αναλύσει τα αίτια του πολύ­κροτου διαζυγίου του Μπρατ Πιτ και της Τζένι- φερ Ανιστον. Όχι, δεν θα σας αποκαλύψω με εξελικτικούς όρους πώς ακριβώς επέδρασε η Αντζελίνα Τζολί σε αυτή τη σχέση, αλλά επειδή «ακούω» κάποιους από εσάς να διαμαρτύρεστε ότι οι άνθρωποι δεν είμαστε πίθηκοι σας πα­ραθέτω την άποψη του συγγραφέα επ' αυτού: «Μπορεί να πιστεύουμε ότι έχουμε ξεπεράσει τις συνθήκες που διέπουν τις ζωές των άλλων πρωτευόντων. Δεν ζούμε πλέον στη ζούγκλα και δεν πηδάμε από το ένα δένδρο στο άλλο· αντίθετα, τα σπίτια μας βρίσκονται είτε μέσα είτε κοντά σε μεγάλες πόλεις και οδηγούμε αυτοκίνητα, φοράμε ρούχα, ξοδεύουμε χρό­νο προκειμένου να μορφωθούμε και επικοι­νωνούμε με ηλεκτρονικά μέσα. Εν τούτοις η τεχνολογία και τα ρούχα δεν μπορούν να αποκρύψουν την κληρονομιά του αρχέγονου εξελικτικού παρελθόντος μας.Άλλαξαν απλώς τη σκηνή πάνω στην οποία εκτελούμε τις πανάρχαιες τελετουργίες, κάνοντας τα παιχνίδια που παίζουν τα ανθρώπινα πρωτεύοντα ίσως πιο αυθαίρετα, αλλά όχι λιγότερο επιτακτικά».

Μπορεί να συμφωνήσετε ή να διαφωνήσε­τε με όσα πρεσβεύει ο Μαεστριπιέρι, αλλά σίγουρα θα απολαύσετε το βιβλίο του. Σίγου­ρα επίσης θα σας δώσει πολλές αφορμές για έντονες συζητήσεις...

—Ιωάννα Σουφλέρη,
Το Βήμα της Κυριακής, 22 Σεπτεμβρίου 2013

 

Dario Maestripieri, Παιχνίδια που παίζουν τα πρωτεύοντα

 
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΑ
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ