ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Πού έχουμε το νιονιό;

John Young, Ο εγκέφαλος και οι φιλόσοφοι

 
Εκείνο που κάνει εντύπωση διαβάζοντας το βιβλίο του Τζον Γιανγκ είναι —πέρα από το λεπτό χιούμορ με το οποίο χειρίζεται το θέμα του— μια ειλικρινής διάθεση παραδοχής της άγνοιας που διακατέχει ακόμα τους επιστήμονες στην προσπάθειά τους να γνωρίσουν και να ερμηνεύσουν τις λειτουργίες του εγκεφάλου.

Και νομίζω πως τα δύο αυτά στοιχεία —το χιούμορ και η ειλικρινής διάθεση— είναι που συντελούν στο να διαβάζεται το βιβλίο (ένα βιβλίο στο οποίο περιγράφεται ό,τι η θεωρητική και η πειραματική έρευνα έχουν φέρει στο φως σχετικά με τον εγκέφαλο και τις λειτουργίες του) με κάποια άνεση ακόμα και από τον μη ειδικό αναγνώστη.

Μοιάζει λίγο με ανεκδοτολογία η περιγραφή της διαμάχης —αρχαίας όσο και οι απαρχές της φιλοσοφίας και της επιστήμης— ανάμεσα στους στοχαστές και τους επιστήμονες: οι πρώτοι συχνά αποκαλούν τους επιστήμονες α – νόητους (δηλαδή ανθρώπους χωρίς νόηση, χωρίς πνεύμα) και οι δεύτεροι αποκαλούν τους φιλοσόφους ακέφαλους (δηλαδή, ανθρώπους χωρίς κεφάλι). Η αντιπαράθεση παραπέμπει σε μια βαθύτατα ριζωμένη δυϊστική οντολογία, χαρακτηριστική του δυτικού πολιτισμού που θέλει τα αντιθετικά ζεύγη —εγκέφαλος και νόηση, ύλη και πνεύμα, σκέψη και συναίσθημα, φύση και άνθρωπος— «να διαχωρίζει και να αποσυνδέει τα νοητικά απ’ τα φυσικά φαινόμενα ταξινομώντας τα σε διαφορετικές σφαίρες ύπαρξης», όπως σημειώνει στην εισαγωγή του για την ελληνική έκδοση του βιβλίου ο εισηγητής της σειράς και επιστημονικός επιμελητής Σπύρος Μανουσέλης. Τη γεφύρωση αυτής της αντιπαράθεσης έχει κατά νου ο συγγραφέας όταν γράφει στον πρόλογό του «προσπάθησα να δώσω με προσιτό στους φιλοσόφους τρόπο όλες εκείνες τις πληροφορίες που είναι απαραίτητες για την κατανόηση του νοήματος των βιολογικών ανακαλύψεων. Με ανάλογο τρόπο ελπίζω ότι οι βιολόγοι θα αναγνωρίσουν πόση σημασία μπορεί να έχει ο φιλοσοφικός διάλογος στη διαμόρφωση των πρακτικών ερευνών». Αλλά το βιβλίο του θέλει «να αποδειχθεί χρήσιμο στους σπουδαστές και τους μη ειδικούς που ενδιαφέρονται για τα θεμελιώδη προβλήματα της ζωής και της ανθρώπινης φύσης. [Διότι] Η γνώση του εγκεφάλου μπορεί να μας βοηθήσει να εκτιμήσουμε καλύτερα τη ζωή και να καταπολεμήσουμε μερικές από τις δυσκολίες της».

Ο Τζον Γιανγκ (γ. 1907) είναι νευροβιολόγος. Από το 1945 ως το 1974 διατέλεσε καθηγητής της ανατομίας του ανθρώπου στο Γιουνιβέρσιτι Κόλετζ του Λονδίνου. Όταν έπαψε να διδάσκει επικέντρωσε το θεωρητικό και ερευνητικό ενδιαφέρον του στο νευρικό σύστημα, εργαζόμενος στο τμήμα πειραματικής ψυχολογίας του πανεπιστημίου της Οξφόρδης.

Έχει συγγράψει πολλά επιστημονικά βιβλία. Τούτο, που ο πρωτότυπος τίτλος του είναι Philosophy and the brain είναι το πιο πρόσφατο βιβλίο του.

Εκθέτοντας τους λόγους για τους οποίους επιχειρεί να ενθαρρύνει το διάλογο ανάμεσα στους επιστήμονες και στους φιλοσόφους αναφέρεται και στην ανάγκη χρήσης «ενός λόγου κοινής αποδοχής» που θα επιτρέψει μελλοντικά την ενοποίηση φιλοσοφίας, θεολογίας και επιστήμης. Ο Τζον Γιανγκ δεν συμφωνεί με την κατηγορηματικότητα πολλών συναδέλφων του που θέλουν την επιστήμη ως το μόνο πεδίο όπου «μπορεί να επιτευχθεί διανοητική συναίνεση πάνω σε αμφιλεγόμενα ζητήματα».

Επιμένει σ’ αυτό. «Δεν πρέπει, γράφει, να συμπεράνουμε ότι η επιστήμη διαθέτει τη μαγική συνταγή για την επίλυση όλων των προβλημάτων. Από την άλλη πλευρά, έχει γίνει πλέον φανερό ότι οι κλασικές μέθοδοι που χρησιμοποιεί ο φιλόσοφος για να περιγράψει τη διανοητική δραστηριότητα, τόσο τη δική του όσο και των άλλων, είναι σήμερα ανεπαρκείς. Πίσω από τις αισθητηριακές μας αντιλήψεις και τις συνειδητές μας σκέψεις υπάρχουν ποικίλα στρώματα επεξεργασίας της πληροφορίας, που επηρεάζουν εξαιρετικά αυτό που βλέπουμε και αυτό που σκεφτόμαστε. Επιπλέον τόσο η ενδοσκόπηση όσο και η ορθολογική διερεύνηση φαίνεται να έχουν κάποια όρια, που η προέλευσή τους είναι εν μέρει έμφυτη, και τα οποία ούτε ο επιστήμονας ούτε ο φιλόσοφος μπορούν να υπερβούν.

Οφείλουμε να είμαστε έτοιμοι να τα αναγνωρίσουμε και να επινοήσουμε μια φιλοσοφία που να τα αποδέχεται».

Το βιβλίο του Τζον Γιανγκ αποτελείται από τα παρακάτω τέσσερα μέρη: Κωδίκευση και αναπαράσταση, αντίληψη, μάθηση, αξίες. Αυτά τα μέρη υποδιαιρούνται σε κεφάλαια, τα οποία επίσης περιέχουν μικρότερες ενότητες, τιτλοφορούμενες έτσι που να επιτρέπουν και να διευκολύνουν τον αναγνώστη στο να κάνει πιο εύκολη την ανακεφαλαίωση του περιεχομένου, αλλά και τον εντοπισμό επιμέρους σκέψεων και πληροφοριών. Το βιβλίο κλείνει με «ευρετήριο όρων και ονομάτων».

Στο πρώτο μέρος («Κωδίκευση και αναπαράσταση») ο συγγραφέας μας δίνει όλο το πανόραμα των ευρημάτων των νευροεπιστημών σχετικά με τις κωδικευμένες πληροφορίες που εμπεριέχονται στον εγκέφαλο, τη δραστηριότητα των εγκεφαλικών προγραμμάτων, το πώς εκδηλώνεται η προθετικότητα και πώς είναι εφοδιασμένος ο εγκέφαλος – όχι μόνο του ανθρώπου- με την ικανότητα  αναπαράστασης του κόσμου.

Στο δεύτερο (Αντίληψη»), γίνεται λεπτομερής έκθεση του τρόπου με τον οποίο αναζητεί ο οργανισμός πληροφορίες, πώς επικοινωνεί το δέρμα  με τον εγκεφαλικό φλοιό και ποιες είναι οι ιδιότητες και οι λειτουργίες (σε σχέση με την αντίληψη και τον εγκέφαλο πάντα) της γεύσης και της όσφρησης, της ακοής, της όρασης και ο ρόλος του οπτικού φλοιού.

Στο τρίτο («Μάθηση), ο συγγραφέας πραγματεύεται το ζήτημα της μνήμης και τη σχέση της με την ανάπτυξη του εγκεφάλου, δίνοντας και μια σύνοψη μερικών θεμελιωδών χαρακτηριστικών των συστημάτων μνήμης.

Τέλος, στο τέταρτο («Αξίες»), ασχολείται με τις ανώτερες ψυχονοητικές ικανότητες του ανθρώπου και τον τρόπο που φυσικοί παράγοντες επηρεάζουν τη διαμόρφωση ηθικών αξιών του.

Για τον τρόπο που μιλάει ο Τζον Γιανγκ αρκεί να δώσουμε μικρό δείγμα: «Τώρα μόλις αρχίζουμε να κατανοούμε πώς λειτουργεί ο εγκέφαλος ώστε να κατασκευάζει αναπαραστάσεις του κόσμου των άλλων ανθρώπων».

Τη μετάφραση —καλή και γλαφυρή— έκανε η Μυρτώ Αντωνοπούλου.


—Νίκος Ντόκας
Ελευθεροτυπία, 6 Σεπτεμβρίου 1992

 
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΑ
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ