ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Γονίδια και Εγώ

Richard Dawkins, Το εγωιστικό γονίδιο

 

Πριν από 32 χρόνια, ο νεαρός τότε λέκτωρ Ζωολογίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης Ρίτσαρντ Ντόκινς (Richard Dawkins) συνέγραψε ένα βιβλίο το οποίο έμελλε όχι μόνο να προκαλέσει αντιδράσεις στην επιστημονική κοινότητα αλλά να ανοίξει και μια διαμάχη η οποία συνεχίζεται έως τις ημέρες μας. Ξεκινώντας από τον τίτλο που, όπως παραδέχεται στην εισαγωγή της επετειακής έκδοσης και ο ίδιος ο συγγραφέας, είναι μάλλον προκλητικός και συνεχίζοντας με το εξίσου προκλητικό περιεχόμενο, το βιβλίο μοιάζει με μανιφέστο. Τι διακηρύττει αυτό; Πολύ συνοπτικά, ότι η εξελικτική διαδικασία ασκείται σε επίπεδο γονιδίων και όχι ατόμων ή ειδών, όπως υποστηρίζουν οι επικριτές του Ντόκινς. Μα, θα μου πείτε, είναι αυτή η ιδέα τόσο επαναστατική ώστε να προκαλέσει τη χρονίζουσα διαμάχη μεταξύ των επιγόνων του Δαρβίνου; Και μόνο το γεγονός της διάρκειας αυτής της διαμάχης, η οποία είναι στην ουσία ένας εμφύλιος πόλεμος μεταξύ νεοδαρβινιστών, δείχνει πως είναι. Θα πρέπει πάντως να σημειωθεί ότι ο Ντόκινς δεν υποστήριξε κάτι εντελώς καινούργιο για την εποχή του, αλλά η πρόζα που χρησιμοποίησε δεν λειτούργησε καθόλου κατευναστικά.

Είναι γενικώς αποδεκτό ότι ο συγγραφέας διαθέτει το χάρισμα της γραφής και πως η ικανότητά του να περνά δύσκολα επιστημονικά μηνύματα στους μη ειδήμονες είναι αξεπέραστη (όπως εξάλλου έχει αποδειχθεί και από τα βιβλία που συνέγραψε μετά το επίμαχο Εγωιστικό γονίδιο). Το χάρισμα όμως αυτό ίσως και να παρέσυρε τον Ντόκινς σε ευφυολογήματα και μεταφορές που παρεξηγούνται. Είναι χαρακτηριστική η κατάφαση στο τέλος του δευτέρου κεφαλαίου (όπου εξιστορείται η απαρχή της ζωής και η δημιουργία των αυτοαναπαραγομένων μορίων): «Τώρα ονομάζονται γονίδια και εμείς δεν είμαστε παρά οι μηχανές επιβίωσής τους». Ακόμη όμως και χωρίς τη δεδομένη πρόζα, το βιβλίο του Ντόκινς θα ήταν προκλητικό: Όσο ήπια και αν εκφραστεί το ότι είμαστε απλώς μηχανές επιβίωσης των γονιδίων μας (τα οποία μας καθοδηγούν σε συμφέρουσες γι’ αυτά επιλογές), αυτομάτως παραδεχόμαστε ότι η ελεύθερη βούληση πάει περίπατο!

Και δεν είναι μόνο αυτό: πώς θα μπορούσε να εξηγηθεί η αλτρουιστική συμπεριφορά, όπου το άτομο θυσιάζεται για το καλό του συνόλου, παίρνοντας μαζί και τα γονίδιά του; Τα θέματα του αλτρουισμού και της ελεύθερης βούλησης ήταν κατά κύριο λόγο αυτά που δημιούργησαν τη διαμάχη, η οποία, ακριβώς λόγω της φύσης των θεμάτων αυτών, έλαβε φιλοσοφική χροιά μεταξύ των νεοδαρβινιστών μετά την πρώτη έκδοση του βιβλίου. Για να αντιληφθεί κανείς το πώς ξέσπασε αυτός ο εμφύλιος πόλεμος και γιατί έλαβε τέτοιες διαστάσεις δεν θα πρέπει να αγνοήσει τη χρονική περίοδο στην οποία εκδίδεται το βιβλίο: είναι μια περίοδος μεγάλης φόρτισης, κυρίως για την αμερικανική διανόηση, η οποία αντιδρά στον πόλεμο του Βιετνάμ και είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη σε θέματα που μπορεί να δώσουν αφορμές για ρατσιστικές πρακτικές. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι οι σημαντικότεροι επικριτές του Ντόκινς είναι οι καθηγητές του Πανεπιστημίου Harvard Ερνστ Μάιρ (Ernst Mayr), Ρίτσαρντ Λιουόντιν (Richard Lewontin), Στέφεν Τζέι Γκουλντ (Stephen Jay Gould) και Ρίτσαρντ Λέβινς (Richard Levins). Αντίθετα, συνοδοιπόροι του Ντόκινς είναι οι Βρετανοί Γουίλιαμ Χάμιλτον (William Hamilton), Τζον Μέιναρντ Σμιθ (John Meynard Smith) και Ντέσμοντ Μόρις (Desmond Morris).

Οι αναγνώστες που το επιθυμούν μπορούν να εμβαθύνουν στα της διαμάχης μέσα από άρθρα και βιβλία των επιστημόνων που αναφέρονται παραπάνω. Αλλά και μόνο η ανάγνωση της επετειακής έκδοσης του Εγωιστικού γονιδίου αρκεί για να πάρουμε μια γεύση γι’ αυτήν. Είναι δύσκολο να μαντέψει κανείς ποια θα είναι τα δικά σας συμπεράσματα μετά το πέρας της ανάγνωσης του Εγωιστικού γονιδίου. Θα σας πείσει άραγε ο Ντόκινς ότι η εξελικτική διαδικασία ασκείται σε επίπεδο γονιδίου; Όποια και αν είναι όμως τα συμπεράσματά σας, ένα είναι βέβαιον: ότι το Εγωιστικό γονίδιο αποτελεί κλασικό ανάγνωσμα και πως κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι ενδιαφέρεται για τα της εξέλιξης χωρίς να το έχει διαβάσει. Τώρα μάλιστα, με την κυκλοφορία του βιβλίου στην Ελληνική (εξαιρετική η μετάφραση του βιολόγου Παναγιώτη Δεληβοριά), δεν έχετε καμία δικαιολογία...

—Ιωάννα Σουφλερή
Το Βήμα της Κυριακής, 20 Απριλίου 2008

 
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΑ
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ