ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Η ποίηση της φύσης και η ποιητικότητα της Φυσικής

Αντρέα Κασέτα, Το Φάντασμα του Λεονάρντο.

 

Το Φάντασμα του Λεονάρντο είναι αποτέλεσμα μιας ευτυχούς σύμπτωσης: o Αντρέας Κασέτας είναι φυσικός και ποιητής. Το θέμα του βιβλίου είναι η ποίηση της φύσης και η ποιητικότητα της Φυσικής. Τόσο η φύση όσο κι η Φυσική είναι για το συγγραφέα και γίνονται για τον αναγνώστη και θέαμα και θαύμα. Όσοι αρέσκονται στις ταξινομήσεις θα μπορούσαν να ονομάσουν το βιβλίο «Μυθιστορηματικό εγχειρίδιο Φυσικής» ή «Δοκίμια για τη φύση και για τη φυσική», έτσι όμως θα παράβλεπαν την ποίησή του, ίσως επειδή συνηθίσαμε να την αναζητούμε - και πολύ συχνά – μόνο στα ποιήματα. Ο συγγραφέας ωστόσο προτίμησε να βαφτίσει τα κείμενά του «Φάντασμα» - στον τίτλο μεν «του Λεονάρντο», αλλά στην ουσία της εποχής, κατά την οποία ποίηση και Φυσική ήταν ένα.

Έχουμε κάμει, αλήθεια, πολύ δρόμο για να μπορέσουμε να φτάσουμε εκεί από όπου ξεκινήσαμε. Εδέησε να περάσουμε από την πληθωρική και ανούσια φλυαρία της φυσιολατρικής φιλολογίας κι από τη στέγνια της ακαδημαϊκής Φυσικής για να ξαναδούμε τη φύση ως μύθο και τον εαυτό μας ως μέρος της. Όπως στις Μαριονέτες του Κλάιστ, «χρειάστηκε να ξαναγευτούμε τον καρπό του Δέντρου της Γνώσεως για να επιστρέψουμε στην ηλικία της αθωότητος».         

Ο Α.Κ. βιώνει και μας κάνει να βιώνουμε το προαιώνιο θαύμα, μεγαλωμένο, θαρρείς, από τη γνώση των νόμων που διέπουν το σύμπαν. Σαν να είναι οι νόμοι μια άλλη αποκάλυψη εξίσου εκπληκτική, εξίσου σαγηνευτική, με τα ίδια τα φαινόμενα που ερμηνεύουν. Η Φυσική για κείνον δεν απομυθοποιεί: τ’ όνειρο του Νεύτωνα κάνει ακόμα πιο ονειρικό το παραμύθι του κόσμου που γίνεται τώρα μπρος στα μάτια μας όλο και πιο μεγάλος κι όλο και πιο μικρός. Πράγματι, αν ζούσε στις μέρες μας ο Ουίλιαμ Μπλέικ, θα ‘βλεπε πως μπορούμε σήμερα να δούμε πιο καλά «τον Κόσμο μέσα σ’ έναν κόκκο άμμου / και τους Ουρανούς μέσα σ’ ένα Αγριολούλουδο».

Πολύ μικρός και πολύ μεγάλος είναι ο κόσμος του Α.Κ.: από «το Κουκάκι και τις νερατζιές της οδού Φαλήρου» ώς «τα φωτεινά νησιά που σχηματίζουν τα δισεκατομμύρια οι γαλαξίες μέσα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος». Μέσα σ’αυτόν τον κόσμο χωράνε όλα: «φτελιές κι ασημόλευκες, κορμοράνοι και κοτσύφια, η Μεγάλη Πρέσπα, η Μεγάλη Άρκτος και η Μεγάλη Παρασκευή, ο Αλβέρτος Αϊνστάιν και ο Γκαίτε, πράγματα που έγιναν κι άλλα που ματαιώθηκαν, ενώ μπορούσαν να γίνουν…» Κομμάτια ενός κατακερματισμένου κόσμου και φαντασιώσεις ενός κατακερματισμένου ανθρώπου που απευθύνεται, όπως δηλώνει, σ’ εκείνους που, «έχοντας επίγνωση του κατακερματισμού της ανθρώπινης υπόστασής τους και διακατεχόμενοι από το πάθος της συνολικότητας, φτάνουν στο σημείο να επιδιώκουν κρυφές και ανομολόγητες συναντήσεις με το φάντασμα του Λεονάρντο ντα Βίντσι».Πρόκειται, λοιπόν, για πόθο ενώσεως ή, για να χρησιμοποιήσω κι εδώ τα λόγια του Α.Κ., είναι «ήχος από καμπάνα και ήχος από καταρράχτη, καμπάνα που πενθεί και καταρράκτης στην κραυγή της ολοκλήρωσης» κι αυτό σημαίνει ότι, όποιο ουσιαστικό κι αν επιλέξει κανείς για να εντάξει το Φάντασμα του Λεονάρντο σ’ ένα από τα γνωστά είδη της λογοτεχνίας, οφείλει να προτάξει σ’ αυτό το επίθετο «ερωτικό».  

Μια πρόσκαιρη έστω εκπλήρωση του πόθου ενώσεως είναι το ίδιο το βιβλίο. Ο Α.Κ. μιλάει για το φως πότε με όρους της Φυσικής, πότε με τη γλώσσα της καθημερινότητας, πότε με στίχους του Καββαδία, πότε με αναφορές στους πίνακες του Ρέμπραντ. Στο κεφάλαιο για τη βαρύτητα, κοντά στον Νεύτωνα βρίσκεται ο Κούντερα, ο Νίκος Καρούζος, ο Σπούτνικ, «το φεγγάρι που βλέπουμε τις νύχτες πάνω απ’ το Γαλάτσι, πάνω απ’ τη Χαλκίδα ή πάνω απ’ την πλατεία Βάθης», ένας κότσυφας, ο Ουίλμπουρ και ο Όρβιλ Ράιτ, οι γλάροι, οι αετοί και τα άλμπατρος. Στο κεφάλαιο για την εντροπία, ο Σαντί Καρνό, ο Ροδόλφος Κλαούζιους και ο Λουδοβίκος Μπόλτσμαν παίζουν ένα «Ρομάντσο σε τρεις πράξεις» ανάμεσα στο 1824 και στο 1906, που στο φινάλε του προεξαγγέλλεται το χάος, προς το οποίο κατευθύνεται το σύμπαν, και παρουσιάζεται η αυτοκτονία του Ροδόλφου Κλαούζιους.                                     

Έκπληξη: αυτό είναι το στοιχείο της γοητείας στη γραφή του Α.Κ. Ευτυχισμένες συναντήσεις του οικείου με το μακρινό και το άγνωστο, του πραγματικού με το μυθικό· περιπέτεια κάπου ανάμεσα στη λεωφόρο Αμαλίας, στη χώρα των Λιλιπουτείων και στον Πολικό αστέρα. Καταξιωμένα όλα εξίσου και ονοματισμένα μ’ επιμονή: «η λεύκα – καβάκι αρσενική κι ολόγυμνη, οι φασιανοί του Εθνικού κήπου που ‘ναι φυλακισμένοι όπως κι ο γύπας κι ο δεντρογέρακας, τα ψαρόνια των Αμπελοκήπων, οι αειθαλείς βραχυχίτωνες της οδού Σταδίου…» Κι επίσης, «η Κασσιόπη κι ο αστερισμός του Βοώτη, ο γαλαξίας της Ανδρομέδας και ο αραβικής καταγωγής Αλτάιρ». Διότι βέβαια, γράφει ο Α.Κ., «το μεγάλο μαυριδερό υδρόβιο πουλί με το λευκό πηγούνι και τα λευκά μάγουλα που βγάζει ένα βαθύ και βραχνό “κρά” και μπορεί να κλείσει κανείς μαζί του ραντεβού στους Ψαράδες της Μεγάλης Πρέσπας το λένε “κορμοράνο”. Αν ξέρεις τ’ όνομά του, νιώθεις πιο κοντά σ’ αυτό…»Και τότε, αν τύχει να είσαι ποιητής και φυσικός, μπορείς να οργανώσεις μια συνέλευση πουλιών σαν αυτή που στήνει ο Α.Κ., όπου ο πιο σοφός κι ο πιο σαφής οικολογικός λόγος εκφέρεται από τις ελατοπαπαδίτσες και τις πεπλόγλαυκες και τις σφηκοβαρβακίνες και τα κοράκια.

Το φάντασμα του Λεονάρντο είναι μια συναγωγή κειμένων, από τα οποία τα περισσότερα έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά και εφημερίδες. Διατρέχοντας το βιβλίο, αποκόμισα την εντύπωση πως ο Α.Κ. τα έχει ενσωματώσει όλα χωρίς να εξαιρέσει ούτε να επεξεργαστεί κανένα. Κι όμως δεν θα έβλαπτε κάποια αυστηρότητα στην επιλογή ή κάποιες τροποποιήσεις. Δημοσιεύματα αξιόλογα, πλην επικαιρικά και λίγο «της παρέας», όπως το «Η ποιότητα και η Υ.Υ.», χάνουν από την αξία τους όταν γειτονεύουν με κείμενα κορυφαία, όπως το «Μέρες Πάσχα» ή το «Εγώ ένα ήμερο περιστέρι». Εντελώς αντίθετα από τα παιδιά, τα κείμενα έχουν την ιδιότητα να ομορφαίνουν τόσο περισσότερο, όσο λιγότερο τ’ αγαπάμε.

                                                                                               

—Αλόη Σιδέρη,
Περιοδικό Διαβάζω, 21 Μαρτίου 1990   

 
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ