ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Ζήτω ο συμφιλιωμένος άνδρας, κάτω ο Ράμπο και ο μαλθακός

Elisabeth Badinter, ΧΥ Η ανδρική ταυτότητα

 

Ο «ΣΚΛΗΡΟΣ άνδρας» είναι σήμερα μειονότητα που τείνει να εκλείψει: ο Ράμπο είναι εξ ορισμού κακός εραστής, χειρότερος σύζυγος και χείριστος πατέρας· ο «μαλθακός άνδρας», γύρω στα σαράντα, είναι δημιούργημα της εποχής του φεμινισμού: ένας «απορρυθμισμένος» άνδρας· και, τέλος, ο «συμφιλιωμένος άνδρας» είναι ο άνδρας του παρόντος και του μέλλοντος, αυτός που έχει συμφιλιωθεί τόσο με την «αρχική του θηλυκότητα» όσο και με τις γυναίκες. Είναι μια προωθημένη εκδοχή του «τζέντλμαν»! Η θεωρία της Ελιζαμπέτ Μπαντεντέρ δεν άρεσε στους άνδρες, κυρίως από μια ηλικία και πάνω, όπως ομολογεί η ίδια με ένα ακαθόριστο υπομειδίαμα.

Ωστόσο, η συγγραφέας του βιβλίου ΧΥ. Η ανδρική ταυτότητα δεν φαίνεται να πτοήθηκε. Μιλώντας προς Το Βήμα  κατά την αστραπιαία επίσκεψή της την περασμένη Παρασκευή, με αφορμή την έκδοση του βιβλίου της στα ελληνικά από το Κάτοπτρο, έδινε την εντύπωση του ανθρώπου που γνωρίζει πολύ καλά τα όρια που άγγιξε και έχει συναίσθηση των αντιδράσεων που προκάλεσε. Γυναίκα και μητέρα η ίδια, όχι φεμινίστρια με τη συνήθη έννοια, είχε διαθέσιμο πλήθος παραδειγμάτων απ’ όπου αντλούσε ό,τι χρειαζόταν κάθε φορά για να ενισχύσει τον απόηχο των λεγομένων της.

«Έχω κάνει ένα πείραμα και σας καλώ να το κάνετε κι εσείς αν θέλετε. Ρωτήστε τους φίλους σας άνδρες αν θυμούνται να τους είπε πoτέ ο πατέρας τους: “Ξέρεις, σ’ αγαπώ”. Εγώ έχω κάνει αυτό το πείραμα στα σεμινάρια που διηύθυνα σε ένα αποκλειστικά ανδρικό ακροατήριο. Κοιτάζονταν όλοι μεταξύ τους…», λέει η κ. Μπαντεντέρ αναφερόμενη στην πατρική εικόνα και στο παράδειγμα του «ψυχρού και απόμακρου πατέρα» ο οποίος μπορεί να εκφράσει απεριόριστη στοργή προς την κόρη του αλά όχι και προς τον γιο του. Πώς αντέδρασε ο κ. Μπαντεντέρ όταν διάβασε το βιβλίο; «Ούτως ή άλλως, το συζητούσαμε πολύ όσο το έγραφα. Όταν ήταν έτοιμο να εκδοθεί, είχε αναφωνήσει: “Ξέρεις τι σε περιμένει τώρα, ε;”».

Η ικανότητα της κ. Μπαντεντέρ να αποκαλύπτει πράγματα που πάντα βρίσκονταν μπροστά μας, αναγκάζοντας το συνομιλητή της να σκεφτεί το δικό του πατέρα, σύζυγο , αδελφό κλπ., είναι μάλλον αυτή που έκανε το βιβλίο της να παραμείνει για οκτώ εβδομάδες στην πρώτη θέση των μπεστ σέλερ (στην κατηγορία των δοκιμίων, βέβαια) αμέσως μετά τη εμφάνισή του από τον γαλλικό εκδοτικό οίκοOdile Jacob, ενάμιση χρόνο πριν. Η τεκμηρίωση και η συνεχής και άνετη εναλλαγή ιστορικών, βιολογικών, κοινωνιολογικών και ψυχολογικών παρατηρήσεων προκάλεσαν τον θαυμασμό και ο γαλλικός Τύπος αντήχησε: η Ελιζαμπέτ Μπαντεντέρ, σύζυγος του επιφανούς νομικού και προέδρου του Συνταγματικού Συμβουλίου της Γαλλίας Ρομπέρ Μπαντεντέρ, «μιλάει για τους άνδρες» (Le Figaro), «Τι σκληρό να είσαι άνδρας!» (Le Republicain), «Η επιστροφή του “αιώνιου θηλυκού”» (Le Monde)και άλλα ηχηρά παρόμοια.

Εν τέλει η κ. Μπαντεντέρ κατάφερε να στρέψει εναντίον της όχι μόνο τους άνδρες κάποιας ώριμης ηλικίας αλλά και ορισμένες γυναίκες, και μάλιστα τις φεμινίστριες. «Στις περιπτώσεις όπου οι γυναίκες βρίσκονται σε αντιδικία με τους άνδρες, δηλαδή είναι σε κατάσταση πολέμου με τους άνδρες, δεν ανέχονται καν να μιλούν γι’ αυτούς. Δεν νομίζω ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει στην Ελλάδα. Δεν γνωρίζω καλά την ελληνική κοινωνία, αλλά έχω έλληνες φίλους. Δεν νομίζω ότι στην Ελλάδα τα δύο φύλα είναι σε κατάσταση πολέμου —ούτε στη Γαλλία. Αντιθέτως, η κατάσταση στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι φοβερή. Όσο για τη Γερμανία, φρικτή. Βρέθηκα στη Γερμανία για δεκαπέντε ημέρες πηγαίνοντας από τη μία πόλη στην άλλη: εκεί οι γυναίκες είναι τόσο δυσαρεστημένες από τους άνδρες ώστε η αντίδρασή τους είναι “μη μου μιλάτε για άνδρες”». Τι είναι αυτό που ευνοεί τον πόλεμο των φύλων σε ορισμένες χώρες και σε άλλες όχι; «Μια ουσιώδης διαφορά, για παράδειγμα, που αφορά τόσο τη Γερμανία όσο και τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι ο πουριτανισμός τους. Οι άνδρες και οι γυναίκες αποτελούν δύο κοινωνίες εντελώς διαχωρισμένες. Οι σχέσεις σαγήνης μεταξύ τους είναι απαγορευμένες: οι γυναίκες δεν θέλουν να τις βλέπουν οι άνδρες σεξουαλικά». Αυτή η στάση εχθρότητας απέναντι στους άνδρες δεν εκφράζει την κ. Μπαντεντέρ, η οποία ως εκ τούτου διαφοροποιείται από τις φεμινίστριες και δηλώνει ότι βλέπει τους άνδρες «αδελφικά»! Αυτό της κατελόγισαν οι φεμινίστριες, οι οποίες της έκαναν και την εντονότερη κριτική, ότι δηλαδή «ήμουν πολύ θερμή, πολύ ευγενής με τους άνδρες. Μου απέδωσαν έναν “συμπάσχοντα” φεμινισμό. Βρήκαν δηλαδή ότι συνέπασχα υπερβολικά με τους άνδρες».

«Διανοητικά εκείνο που με συνεπήρε εξαρχής ήταν το γεγονός ότι εδώ και τριάντα χρόνια γράφουν όλοι για τις γυναίκες τόνους βιβλίων, άρθρων, δοκιμίων —για το “τι είναι γυναίκα”— και κανείς δεν έγραψε βιβλίο για το “τι είναι ο άνδρας”. Βεβαίως, υπάρχουν πολλαπλές απαντήσεις στο ζήτημα του ορισμού “τι είναι η γυναίκα” ή “τι είναι ο άνδρας», ανάλογα αν προέρχονται από σκοπιά βιολογική, ψυχολογική, κοινωνιολογική κλπ. Δεν υπάρχει μονοσήμαντη απάντηση ούτε για το “τι είναι γυναίκα” ούτε για το “τι είναι άνδρας”. Αλλά από τα δύο θεώρησα πιο διασκεδαστικό να θέσω το ερώτημα που δεν έχει θέσει κανείς ως τώρα».

Μήπως, όμως, μια γυναίκα που μιλάει για τους άνδρες κινδυνεύει να θεωρηθεί μεροληπτική υπέρ των γυναικών;

«Κοιτάξτε, δεν μου αρέσει η προσποίηση της αντικειμενικότητας. Δεν προσποιούμαι ότι είμαι ουδέτερη. Κάτι τέτοιο είναι αδύνατον. Σε ανταπόδοση, όμως, έχω την αίσθηση ότι είμαι αδελφική προς τους άνδρες». Απόδειξη της επικοινωνίας της κ. Μπαντεντέρ με το αντίθετο φύλο είναι η πολυετής θητεία της ως υφηγήτριας Φιλοσοφίας στην EcolePolytechnique, μια από τις πιο συντηρητικές και ανδροκρατούμενες σχολές υψηλού γοήτρου στον πανεπιστημιακό χώρο της Γαλλίας. «Σκεφθείτε ότι αυτό το βιβλίο ήταν επί έξι χρόνια το θέμα του σεμιναρίου που διηύθυνα σε μια στρατιωτική σχολή, την Ecole Polytechnique, όπου, όπως αντιλαμβάνεστε, το περιβάλλον είναι στρατιωτικό και το ακροατήριο αποκλειστικά ανδρικό. Αν, λοιπόν, έκανα παραδόσεις μεροληπτικές, εγώ, μια γυναίκα, θέτοντας το ερώτημα “τι είναι ο άνδρας” απέναντι σε τόσους άνδρες, δεν θα το είχαν ανεχθεί. Θα αντιμετώπιζα επιθετικότητα, αντιδράσεις και συγκρούσεις. Δεν υπήρξε καμία αντίδραση».

Πέντε βιβλία έχει γράψει η κ. Μπαντεντέρ, αλλά έπρεπε να φθάσει στο έκτο για να αποκτήσει ανδρικό κοινό και ακροατήριο. Ακόμη και στις διαλέξεις της οι άνδρες συχνά κοιμούνταν!

«Στη Γαλλία έχω τη φήμη της φεμινίστριας επειδή γράφω διαρκώς για τις γυναίκες, τους άνδρες, τη σχέση τους και τα λοιπά. Δεν κρύβω ότι είμαι θερμή υπέρμαχος της ισότητας των φύλων και, από μια άποψη, ασφαλώς είμαι φεμινίστρια. Έτσι τα βιβλία που είχα γράψει πριν από αυτό δεν είχαν διαβαστεί από τους άνδρες —καθόλου μάλιστα. Και όταν πήγαινα για διαλέξεις στην επαρχία ή στο εξωτερικό, στο κοινό μου δεν υπήρχαν παρά μόνο γυναίκες. Και αν υπήρχε κανείς άνδρας, θα ήταν κάποιος κύριος που συνόδευε τη γυναίκα του, αλλά μόλις προχωρούσα στη διάλεξή μου, τον έβλεπα να κοιμάται». Η κατάσταση άλλαξε με την εμφάνιση του τελευταίου βιβλίου, όπου ήδη ο τίτλος ΧΥ Η ανδρική ταυτότητα ήταν αρκετός για να στείλει κύματα ανησυχίας στο ανδρικό κοινό.

«Αυτό το βιβλίο είναι ξεχωριστή εμπειρία για μένα γιατί πιστεύω ότι είναι η πρώτη φορά που δικό μου βιβλίο διαβάζεται από πολλούς άνδρες. Όχι από όλους τους άνδρες, όμως. Μόνο από τους νέους, όσους είναι κάτω από τα σαράντα. Πάνω από τα σαράντα οι άνδρες δεν μπορούν να υποφέρουν αυτά που γράφω, ότι ο άνδρας έχει μια αρχική θηλυκότητα… Το βρίσκουν αφόρητο, οχληρό, δεν τους απασχολεί, γι’ αυτούς το βιβλίο μου δεν υπάρχει».

Αυτά βέβαια αφορούν το γενικό κοινό, τον μέσο αναγνώστη, όχι τους ειδικούς.

Το πιο σημαντικό ίσως είναι ότι ο μικρότερος γιος της κ. Μπαντεντέρ, ο 23χρονος Μπενζαμέν, έδωσε την πλήρη συγκατάθεσή του πριν εκδοθεί το βιβλίο, το οποίο άλλωστε είναι αφιερωμένο σ’ εκείνον. Στην πρώτη σελίδα του βιβλίου ευχαριστώ τον γιο μου Μπενζαμέν γιατί μου δώρισε τον τίτλο αυτού του βιβλίου. Έχω μια κόρη, 27 ετών, και δύο γιους, 25 και 23 ετών. Από την αρχή του σεμιναρίου, όταν μιλούσαμε για όλα αυτά στο σπίτι, το βράδυ στο δείπνο, εγώ βρισκόμουν συχνά σε αμηχανία και έλεγα: “Μα τι είναι τελικά ο άνδρας; Είμαι σε απόλυτη σύγχυση”, οπότε ο μικρότερος γιος μου, με τον οποίο είχαμε μιλήσει πάρα πολύ γι’ αυτό το βιβλίο, μου είπε: “Μαμά, εκείνο που οπωσδήποτε είναι ο άνδρας είναι ΧΥ. Γιατί το ΧΥ είναι ο χρωμοσωμικός τύπος του άνδρα. Οπότε αυτός είναι ο ελάχιστος ορισμός που μπορεί να δώσει κανείς”. Επειδή, λοιπόν, του αφιέρωσα το βιβλίο, του έδωσα ένα αντίγραφο πριν εκδοθεί και του είπα: “Διάβασε το βιβλίο και αν βρεις κάτι που σε σοκάρει, που σε ενοχλεί, πες το μου”. Το διάβασε και ήταν απολύτως σύμφωνος».

Άλλωστε, όπως επισημαίνει η κ. Μπαντεντέρ, η αμφισβήτηση των πλέον ενδόμυχων αποδοχών είναι πάντοτε μακρά και επώδυνη. Ξεκινάει όταν το κυρίαρχο μοντέλο έχει πλέον ξεθωριάσει.

 

—Μαίρη Παπαγιαννίδου,
Το Βήμα, 6 Μαρτίου 1994

 
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ