ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Εγκέφαλος θεϊκός, λαμπερό μυαλό

Gerald  Edelman, Αιθέρας θεϊκός, λαμπερή φωτιά

 

Πριν μερικά χρόνια είχαμε παρουσιάσει στις σελίδες αυτές το βιβλίο του Τζέραλντ Έντελμαν Αιθέρας Θεϊκός, Λαμπερή Φωτιά  αλλά δυστυχώς τότε υπήρχε μόνον στα αγγλικά και εμφανιζόταν σπάνια στα ράφια των βιβλιοπωλείων. Εξετάζει τη σχέση νόησης και εγκεφάλου χρησιμοποιώντας τα εργαλεία του λεγόμενου νευρωνικού δαρβινισμού. Έχει ήδη αποσπάσει μέχρι σήμερα την έγκριση αλλά και τους επαίνους πολλών ειδικών, ενώ η πολύπλευρη ιατρική του μόρφωση συμπληρώνεται με επιτεύγματα μηχανικού της ηλεκτρονικής καθώς κατόρθωσε να κατασκευάσει και ένα ρομπότ που αποδεικνύει κατά κάποιο τρόπο τις θεωρίες του.

Όπως θα θυμούνται οι πιο πιστοί από τους αναγνώστες μας το ατύχημα του Φινέα Κέιτζ το 1848, όπου ένας λοστός σφηνωμένος στο κρανίο του δεν τον σκότωσε αλλά άλλαξε εντελώς το χαρακτήρα και τη συμπεριφορά του, απέδειξε έστω και με τον οδυνηρό αυτόν τρόπο ότι ο εγκέφαλος είναι το κέντρο που ελέγχει τις ανώτερες ψυχικές και νοητικές διαδικασίες. Από αυτό ακριβώς το παράδειγμα ξεκινάει και ο Ηλίας Κούβελας τον πρόλογό του στο βιβλίο για να σταθεί στον Ιπποκράτη τον κατ’ εξοχήν εκπρόσωπο της υλιστικής άποψης και στον Πλάτωνα που θεωρούσε αντίθετα ότι η ανθρώπινη ψυχή είναι μια ακατάλυτη πνευματική ουσία καθοριστική για τις πράξεις και τις σκέψεις μας.

Από τότε, με το πέρασμα των αιώνων και την επιμονή των ερευνητών, καταλήξαμε και πάλι σε δυο αντιμαχόμενες σχολές. Τους λεγόμενους Αναγωγιστές που φθάνουν να εξηγήσουν τη συμπεριφορά των ατόμων με θεωρίες μοριακών αλληλεπιδράσεων, βλέποντας αναλογίες με τις μηχανές και θιασώτες της παλιάς Τεχνητής Νοημοσύνης και αυτούς που συνεχίζουν ν’ απορούν πώς είναι δυνατόν ένας κόσμος δημιουργημένος από απλά συστήματα όπως είναι τα άτομα και τα μόρια παράγει άυλες νοητικές λειτουργίες με χαρακτηριστικά ασυμβίβαστα προς την υλική υπόσταση του Σύμπαντος.

Οι χάρτες του μυαλού.

Στη σκηνή λοιπόν εδώ και λίγα χρόνια ανεβαίνει ο Έντελμαν, που κατά τον Ηλία Κούβελα είναι μια από τις σπάνιες στις ημέρες μας παρουσίες γιατί φέρνει αμέσως στο μυαλό τους αναγεννησιακούς πανεπιστήμονες. Προσπαθεί να θεμελιώσει μια θεωρία του εγκεφάλου επάνω στο εξελικτικό στοιχείο την ονομαζόμενη από τον ίδιο «Θεωρία της επιλογής των Νευρωνικών Ομάδων».

Ο Έντελμαν ξεκίνησε την επιστημονική καριέρα του όχι ως μελετητής του νευρικού συστήματος αλλά ως μοριακός βιολόγος, ερευνητής του ανοσοποιητικού συστήματος των ανωτέρων οργανισμών.  Ένα σύστημα-φρουρό που όμως αντίθετα από την τόσο διαδεδομένη άποψη ότι καθοδηγείται από τους εισβολείς ο Έντελμαν έδειξε ότι πρόκειται για ένα επιλεκτικό σύστημα και στην εξήγησή του είναι εκπληκτικά κατάλληλες οι δαρβινικές αρχές της Ποικιλότητας και της Επιλογής. Δηλαδή ο εισβολέας επιλέγει το κατάλληλο αντίσωμα μέσα από τα ήδη υπάρχοντα.

Όταν μετά από την επιτυχία αυτή που του απέφερε και ένα βραβείο Νόμπελ έστρεψε την προσοχή του στη μελέτη του νευρικού συστήματος δεν ξέχασε τη δαρβινική του παιδεία. Έτσι ο εγκέφαλος κατά τον Έντελμαν διαθέτει τους λεγόμενους χάρτες, κάτι σαν φύλλα χαρτιού κολλημένα στον εγκέφαλο αλλά φτιαγμένα από νευρικά κύτταρα και συνδεδεμένα, σχηματικά μιλώντας πάντα, με άλλα φύλλα από υποδοχείς ερεθισμάτων όπως είναι η επιφάνεια του δέρματος και ο αμφιβληστροειδής χιτώνας. Χάρτες συνδέονται με χάρτες και μάλιστα αφθονούν στο ανθρώπινο σώμα.

Μια δεύτερη βασική ιδέα του είναι αυτή της Επιλογής Νευρωνικών Ομάδων. Ο εγκέφαλος δεν αναπτύσσεται αλλάζοντας σιγά σιγά τη λειτουργία των κυττάρων του με βάση τα ερεθίσματα από το περιβάλλον καθώς ο άνθρωπος μεγαλώνει. Όχι, γεννιόμαστε με μια υπεραφθονία νευρωνικών ομάδων με εκατοντάδες έως και εκατομμύρια νευρωνικά κύτταρα, και απ’ αυτές αρκετές δεν επιζούν ενώ κάποιες άλλες μέσω πάντα της φυσικής επιλογής παραμένουν και ισχυροποιούνται.

Τρίτη και καθοριστική ιδέα του Έντελμαν είναι αυτή της Επανεισόδου. Μια διαδικασία που περιλαμβάνει σήματα με παράλληλες διαδρομές από τον ένα χάρτη στον άλλον.

Με όλα αυτά τα εφόδια ο Έντελμαν προσπαθεί να λύσει το πρόβλημα των λειτουργιών του εγκεφάλου. Πρέπει να δημιουργούνται αντιληπτικές κατηγορίες. Αρχίζοντας από τις πιο απλές, σχήματα, χρώματα, κινήσεις και προχωρώντας μέχρι τα αντικείμενα, δέντρα, σπίτια, πιάτα. Ενώ όμως δεν υπάρχουν πινακίδες εδώ κι εκεί για να λένε σε ποιες κατηγορίες ανήκουν όλα αυτά τα επίγεια όντα και αντικείμενα ούτε κάποιο πρόγραμμα όπως αυτά των κομπιούτερ είναι εμφυτευμένο στον εγκέφαλό μας για να φροντίζει την αυτόματη καταχώρισή τους.

Πώς όμως κατορθώνει αυτά τα δύσκολα πράγματα;

Τα αντικείμενα του εγκεφάλου.

Μετά από επανειλημμένους ερεθισμούς δεδομένα σχετικά με τις κόγχες των πραγμάτων, με τα χρώματά τους, το σχήμα τους επιλέγονται και μπαίνουν στους χάρτες που αναφέραμε πριν. Όμως μετά απ’ αυτό το περιστατικό τα ερεθίσματα από ένα αντικείμενο δεν ερεθίζουν τις ομάδες των νευρωνικών κυττάρων σε έναν μόνον χάρτη αλλά και σε άλλους, κάποιες φορές σε ομάδες ολόκληρες. Και αυτό τώρα το καταλαβαίνουμε κάπως γιατί συμβαίνει αν θυμόμαστε ότι υπάρχει και αυτή η διαδικασία της Επανεισόδου που συνδέει τους χάρτες μεταξύ τους. Έτσι αποκτούμε μια ολοκληρωμένη και ενοποιημένη εικόνα λειτουργιών και αλληλεπιδράσεων αν και στον εγκέφαλο τα τμήματά της βρίσκονται σκορπισμένα σε διάφορες περιοχές του.

Αν διαβάσει ο αναγνώστης πιο προσεκτικά τον Έντελμαν και έχει κάποιες γνώσεις προγραμματισμού θα διασκεδάσει λίγο παρ’ όλο το βαρύ υλικό που υπάρχει στις τετρακόσιες περίπου σελίδες του βιβλίου. Θα αναγνωρίσει με κάποια ευχαρίστηση ένα είδος προγραμματισμού με αντικείμενα εκεί στην περιγραφή της Επανεισόδου στους χάρτες και αλλού. Ακόμη τα όσα περιέχονται στο βιβλίο ίσως δώσουν σε κάποιους τα ερεθίσματα για πειράματα αντίληψης του υλικού κόσμου, ακίνδυνα εννοείται.

Άλλωστε και ο ίδιος ασχολείται με τα πειράματα. Για ν’ αποδείξει τους ισχυρισμούς του έχει κατασκευάσει και ένα ρομπότ, τον Darwin III, που μπορεί να χωρίζει τα αντικείμενα σε κατηγορίες και σε μερικές περιπτώσεις φαίνεται να λειτουργεί «ανθρώπινα».

Η θεωρία του Έντελμαν εντάσσεται στο λεγόμενο Νευρωνικό Δαρβινισμό και είναι τα πρώτα βήματα του ανθρώπου στην εξήγηση εγκεφαλικών φαινομένων με τη βοήθεια της θεωρίας της εξέλιξης. Εννοείται ότι ο Έντελμαν ασχολείται και με το πρόβλημα του τι είναι συνείδηση αλλά για το θέμα αυτό θα αφιερώσουμε ιδιαίτερο άρθρο στο επόμενο τεύχος παρουσιάζοντας και άλλα βιβλία που οι συγγραφείς τους προσπαθούν να λύσουν το μυστήριο της εκδήλωσής της. Το Αιθέρας Θεϊκός, Λαμπερή Φωτιά  πάντως, λόγω της ευρυμάθειας του συγγραφέα είναι πια ένα κλασικό βιβλίο άσχετα αν δεν συμφωνεί ο αναγνώστης με όλα όσα αναφέρει σ’ αυτό. Τουλάχιστον όλοι τελειώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου θα συμφωνήσουν με την τελευταία φράση του «Πρέπει να ενσωματώσουμε τη Βιολογία στις θεωρίες μας για τη γλώσσα». 

 

—Α. Γαλδαδάς,
RAM, Φεβρουάριος 1997 

 
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΑ
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ