ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Εγκέφαλος: Ένας αόρατος «αφέντης»

John Young, Εγκέφαλος και φιλόσοφοι

 

Τίτλος του βιβλίου είναι Ο εγκέφαλος και οι φιλόσοφοι, υπότιτλός του «Από τους νευρώνες στη συνείδηση: Ένα γοητευτικό ταξίδι στο σύμπαν των νευροεπιστημών», συγγραφέας του είναι ο Βρετανός βιολόγος Τζον Γιανγκ. Επιδίωξη του βιβλίου είναι η αναζήτηση διαλόγου μεταξύ βιολόγων και φιλοσόφων «ώστε να επιχειρήσουν από κοινού τη σύνθεση μιας νέας και όχι αποσπασματικής εικόνας για τον άνθρωπο ως μοναδική και ωστόσο πολυεπίπεδη βιοανθρωπολογική ύπαρξη». (Ο Σπ. Μανουσέλης στον πρόλογό του.)

Ο συγγραφέας πιστεύει —και το αποδεικνύει στο βιβλίο του— ότι πολλές δύσκολες έννοιες, όπως σκοπός, επιλογή και αξία μπορούν να γίνουν καλύτερα κατανοητές αν εξεταστούν τα εγκεφαλικά τους αντίστοιχα και οι εκδηλώσεις τους τόσο στα ζώα, όσο και στον άνθρωπο.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα μέρη που εξετάζουν την κωδίκευση και αναπαράσταση, την αντίληψη, τη μάθηση, τις αξίες —ικανότητες. Εκδηλώσεις και επιδιώξεις των έμβιων όντων και κυρίως του ανθρώπου που διευθύνονται από τον εγκέφαλο, ο οποίος σε συνεργασία με τις περιβαλλοντικές, κοινωνικές και άλλες συνθήκες τις βοηθάει να αναπτυχθούν και να σχηματίσουν έτσι τις βιοτικές εκφάνσεις.

Ο εγκέφαλος, λοιπόν, συμμετέχει σε κάθε «απόφαση» του ανθρώπου για τον εαυτό του και για τον γύρω του κόσμο και ο παλιός διαχωρισμός της φιλοσοφίας από την επιστήμη δεν μπορεί πια να ισχύει, αφού τίποτα δε συμβαίνει χωρίς τις «διαταγές» του κέντρου της ύπαρξης. Παρατηρεί ο Γιανγκ: «…Η αντικειμενική επιστημονική διερεύνηση του εγκεφάλου απαιτεί εξίσου τη χρήση πολλών αφηρημένων εννοιών, όπως πληροφορία, αναπαράσταση, πρόθεση, αξία. Αν έτσι έχουν τα πράγματα, είναι ανώφελο να θέτουμε διακρίσεις ανάμεσα στην εργασία του επιστήμονα και σ’ αυτή του φιλοσόφου. Ίσως, τελικά, αποδειχθεί ότι είναι όντως σε θέση να χρησιμοποιούν μια κοινή γλώσσα».

Τι υπάρχει, λοιπόν, στο εσωτερικό του εγκεφάλου; Τα ακόλουθα κρισιμότατα για τις βιοτικές κινήσεις μας στοιχεία: Εγγραφές όλων των στόχων και των φιλοδοξιών μας· η εμπειρία των αισθημάτων της ηδονής, του πόνου, της αγάπης, του μίσους· τα κείμενα από τα οποία εξαρτάται η κάθε μας γνώση· όλοι οι κανόνες και οι οδηγίες των προφορικών και γραπτών δραστηριοτήτων που χρησιμοποιούμε στην επικοινωνία μας με τους άλλους· οι πληροφορίες που μας επιτρέπουν την αναγνώριση και ανάμνηση κάθε είδους μορφής, προσώπου, σκηνής και εικόνας· ακόμα και οι παραλλαγές ή «παρτιτούρες» των μουσικών έργων που γνωρίζουμε και είμαστε σε θέση να επαναλάβουμε μέσω του τραγουδιού ή ενός μουσικού οργάνου —με λίγα λόγια από τον εγκέφαλο εξαρτάται στο σύνολό της η ικανότητά μας για ενσυνείδητη ζωή.

Ο Γιανγκ αποδεικνύει ότι η νοητική ικανότητα είναι αδιαχώριστη από τον εγκέφαλο, αφού υπάρχει αναμφισβήτητη αλληλεξάρτηση «ανάμεσα στο νοητικό και στο φυσικό» που σημαίνει πως «χωρίς εγκέφαλο, δεν υπάρχει συνείδηση ή νοητική ικανότητα». Γιατί, «…ο εγκέφαλος δεν είναι απλώς ένα αρχείο εγγραφών, αλλά επίσης ένας εξαιρετικά δραστήριος οργανωτής που εργάζεται αδιάκοπα με σκοπό να θέτει σε λειτουργία και να κατευθύνει τις δραστηριότητες του υπόλοιπου οργανισμού».

Παρόλο που με το βιβλίο του αυτό δε λύνει εντελώς το «μυστήριο» της πολλαπλής λειτουργίας του εγκεφάλου μας, όμως, φωτίζει τα περισσότερα από τα «μυστικά» του, καθοδηγώντας με όσο γίνεται εκλαϊκευμένη ανάλυση και απλό λόγο στην αλληλουχία: Λήψη πληροφοριών, επεξεργασία τους, διοχέτευσή τους μέσω των επιθυμιών, προθέσεων και επιδιώξεών μας στη βιοτική πρακτική, συσχετισμό με τις κυριαρχούσες κάθε φορά αισθήσεις και την αναγκαιότητα χρήσης τους.

Εδώ αναλαμβάνει η φιλοσοφική έρευνα που «είναι μια απόπειρα να γνωρίσουμε καλύτερα αυτό που ήδη ξέρουμε», να κωδικοποιήσει τις «αποφάσεις» αυτές του εγκεφάλου ανάλογα με τους καιρούς και τις κοινωνικο-οικονομικές-πνευματικές απαιτήσεις τους και να βοηθήσει στο σχηματισμό της προσωπικότητας του καθενός μας. Έτσι όπως το διατυπώνει ο Γιανγκ καταλήγοντας στη μελέτη του: «…Η πραγματικότητα για μένα είναι η συνέχεια της ζωικής μου προσωπικότητας, αυτής της ύπαρξης που βιώνει μια σειρά από νοητικά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που υποδεικνύουν ότι έχω ένα σώμα κι έναν εγκέφαλο. Κάθε μαρτυρία αποδεικνύει ότι εγώ και ο εγκέφαλός μου είμαστε ένα· χωρίς εγκέφαλο δε θα ήμουν τίποτα. Αν η προσωπικότητα είναι αδιαχώριστη από τον εγκέφαλο, τότε δεν έχει νόημα να ρωτάμε ποιο από τα δύο ελέγχει το άλλο. Αντί να μπερδευόμαστε με τέτοια ερωτήματα θα έπρεπε να συγκεντρώσουμε τις προσπάθειές μας στο να κατανοήσουμε πληρέστερα πώς να περιγράψουμε καλύτερα τον εαυτό μας και τον εγκέφαλό μας βελτιώνοντας με τον τρόπο αυτό την ποιότητα της ζωής».   

—Κώστας Τσαούσης,
Έθνος, 22 Δεκεμβρίου 1991

 
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ