ΓΕΝΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΜΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ




Η βιογραφία μιας ιδιοφυΐας

M. White - J. Gribbin, Stephen Hawking: Ο κόσμος μιας ιδιοφυΐας

 

Η σπανιότητα δημιουργεί αξία. Η θέση αυτή, που συνιστά τον πυρήνα πολλών δοξασιών της πολιτικής οικονομίας, έχει έντονα αμφισβητηθεί από άλλες εναλλακτικές οικονομικές θεωρίες. Είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον λοιπόν ότι βλέπουμε την άποψη αυτή να ισχυροποιείται στην περίπτωση του βρετανού φυσικού Stephen Hawking. Γνωστός από το μπεστ-σέλερ Το χρονικό του χρόνου, ο εξέχων θεωρητικός φυσικός αποτελεί παράδειγμα ανθρώπου που μεταμορφώθηκε ολοκληρωτικά αφ’ ης στιγμής προσεβλήθη από ανίατη ασθένεια του νευρικού συστήματος στα 20 χρόνια του. Η ζωή, που μέχρι τότε σπαταλούσε αλόγιστα, απέκτησε ξαφνικά νόημα: ο σύντομος χρόνος ζωής που του έδωσαν οι γιατροί φάνηκε να παρατείνεται μόνο αν γέμιζε δραστηριότητες, αν εχρησιμοποιείτο για την καλλιέργεια δεξιοτήτων που έως τότε παρέμεναν αναξιοποίητες.

Και τότε συνέβη το απροσδόκητο: ο «πλήρης» χρόνος έγινε και αντικειμενικά μακρύτερος. Ο προαναγγελθείς εντός διετίας θάνατος εκκρεμεί ακόμη και σήμερα, πάνω από ένα τέταρτο αιώνα αργότερα. Ο σχεδόν εντελώς παράλυτος Hawking εξακολουθεί να σφύζει από ζωή, να εργάζεται, να δημιουργεί και να απολαμβάνει τη δημοσιότητα που απέκτησε τελευταία. Το χρονικό αυτού του χρόνου υπό τη διαρκή απειλή της κλεψύδρας διηγείται το βιβλίο Stephen Hawking: ο κόσμος μιας ιδιοφυΐας, των δύο βρετανών συγγραφέων, του Michael White και του John Gribbin.

Η δομή του βιβλίου συνίσταται σε μια βασικά χρονολογική σειρά αφήγησης βιογραφικών στοιχείων και επιστημονικών πεπραγμένων του S. Hawking, ανάμεσα στα οποία παρεμβάλλονται επεξηγηματικά κεφάλαια που αναφέρονται στο περίγραμμα των σύγχρονων θεωριών της φυσικής. Ο αναγνώστης έχει έτσι τη δυνατότητα να παρακολουθεί σε μια σπειροειδή πορεία ανέλιξης την επιστημονική τροχιά του κεντρικού ήρωα, διατηρώντας ταυτόχρονα μια επαφή με τα τεκταινόμενα στη σύγχρονη φυσική. Το πλεονέκτημα αυτού του τρόπου παρουσίασης είναι ότι ο αναγνώστης αντικρίζει την επιστήμη μέσα από την προσωπική οπτική ενός ιδιαίτερα προικισμένου ανθρώπου, ο οποίος επιπλέον αποφάσισε, μπροστά στην απειλή του θανάτου, να αδράξει μια υπέροχη εναλλακτική λύση: τη ζωή. Και να χρησιμοποιήσει ως εφαλτήριο για την παράταση της ζωής τη δημιουργία μέσω της επιστημονικής έρευνας.

Οι γνώσεις που απαιτούνται για να κατανοήσει κανείς το συγκεκριμένο επιστημονικό αντικείμενο του Hawking δίνονται σε μια σύντομη αναδρομή στην ιστορία της σύγχρονης φυσικής: την κλασική νευτώνεια μηχανική, τον ηλεκτρομαγνητισμό, τις θεωρίες σχετικότητας του Αϊνστάιν, την κβαντική θεωρία. Η παρουσίαση αυτών των γνωστικών αντικειμένων επιτρέπει να κατανοηθεί το κεντρικό πρόβλημα της σύγχρονης βασικής έρευνας, η ενοποίηση των κβαντικών διεργασιών με τη γενική σχετικότητα, τη θεωρία βαρύτητας του Αϊνστάιν. Όπως επίσης κατανοητή είναι και η έκθεση της συγκεκριμένης απόπειρας ενοποίησης που επιχείρησε ο Hawking. Η έρευνά του για τη φυσική των οπών, η προέκταση των θεωριών του και η εφαρμογή τους στο καθιερωμένο μοντέλο ενός διαστελλόμενου Σύμπαντος, η θεωρητική πρότασή του για ένα Σύμπαν χωρίς όρια, εκτίθενται με τρόπο σαφή και κατανοητό, αποτελώντας τρόπον τινά υπόδειγμα εκλαΐκευσης επιστημονικών δεδομένων και προτύπων.

Εξίσου τεκμηριωμένη και προσκολλημένη στα γεγονότα είναι και η αφήγηση της προσωπικής πορείας του εξέχοντος φυσικού. Χωρίς να υποπίπτουν στο ολίσθημα μιας οπτικής της κλειδαρότρυπας, οι συγγραφείς μάς δίνουν στοιχεία, αρκετά πλήρη και αντικειμενικά, για να εκτιμήσουμε αυτή τη θαυμαστή, αλλά συνάμα δύσκολη και γεμάτη πείσμα προσωπικότητα ενός ανθρώπου που η μοίρα τον έδεσε πάνω σε μια αναπηρική πολυθρόνα, αφαιρώντας του διαδοχικά τη δυνατότητα κίνησης και ομιλίας. Αντ’ αυτών, ο Hawking ανέπτυξε στο έπακρο τη σκέψη, υποκαθιστώντας (με τη βοήθεια υπολογιστή) τις σωματικές ελλείψεις του, και έφθασε στο ζενίθ μιας σταδιοδρομίας, αγγίζοντας με το βιβλίο του Το χρονικό του χρόνου ένα κοινό τόσο πλατύ ώστε μόνο μυθιστοριογράφοι ή συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας είχαν κατορθώσει να προσεγγίσουν. Οπότε, μόνο θαυμασμό προκαλεί η διακήρυξη αισιοδοξίας που αποπνέει η δήλωση του Hawking: «Έχω μια όμορφη οικογένεια, είμαι επιτυχημένος στη δουλειά μου και έχω γράψει ένα μπεστ-σέλερ. Στ’ αλήθεια, δεν θα μπορούσε κανείς να ζητήσει περισσότερα». Μήνυμα αισιοδοξίας, μήνυμα ζωής.

Αν κάπου υστερεί το βιβλίο, αυτό εντοπίζεται στη συχνή παρεμβολή μιας υποκειμενικότητας των συγγραφέων, οι οποίοι, προφανώς μαγεμένοι από την επιστημονική και ανθρώπινη γοητεία του Hawking, παρασύρονται σε αρκετά σημεία και συγχέουν το επιστημονικό έργο του με τον χωρίς προηγούμενο ανθρώπινο άθλο που έχει επιτελέσει. Αποτέλεσμα αυτής της παρεκτροπής είναι οι συχνοί υπερθετικοί χαρακτηρισμοί που του αποδίδουν, οι οποίοι δεν ανταποκρίνονται πάντοτε στην πραγματικότητα.

Αλλά η σύγχυση δεν σταματά εδώ: για παράδειγμα, εξομοιώνουν τις καθ’ όλα σημαντικές θεωρητικές υποθέσεις και τα αντίστοιχα πρότυπα που έχει επινοήσει ο Hawking με φυσικές θεωρίες οι οποίες έχουν υποστεί επιτυχώς τη δοκιμασία του πειράματος. Οπότε, ο μη ειδικός αναγνώστης θα αισθανθεί μάλλον αμήχανα όταν σε άλλο σημείο του βιβλίου διαβάσει ότι ο εξέχων φυσικός δεν έχει τιμηθεί με βραβείο Νόμπελ διότι οι θεωρίες του δύσκολα επαληθεύονται.

Επίσης, εμφανής είναι η πανταχού παρουσία σε όλο το έργο ενός άλλου μύθου της σύγχρονης φυσικής, του Α. Αϊνστάιν, αλλά με τρόπο μάλλον αδόκιμο. Αναφέρεται ο Hawking συχνά ως ο Αϊνστάιν του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, κάτι που «ξεχνά» ότι το φαινόμενο Αϊνστάιν έμεινε στην ιστορία επειδή ανέτρεψε τις προφάνειες του κοινού νου με τρόπο επιστημονικά επαληθεύσιμο, γεγονός που συνεχίζει να επιβεβαιώνεται πειραματικά ακόμη και σήμερα, με ακρίβεια την οποία ο ίδιος ουδέποτε είχε υποψιαστεί. Ο Αϊνστάιν πέρασε στο χώρο του μύθου διότι αποδείχθηκε πειραματικά ότι ο «εξωπραγματικός κόσμος» των εξισώσεών του είναι όντως ο πραγματικός κόσμος που μας περιβάλλει. Ίσως όμως η κριτική που μόλις διατυπώσαμε είναι και άδικη. Διότι όταν ασχολείσαι ως συγγραφέας ενός βιβλίου με ένα αντικείμενο που προκαλεί (σε όλους μας) το δέος, όπως όντως συμβαίνει με τον Stephen Hawking, τότε είναι μάλλον αναπόφευκτο να συμπαρασυρθείς από μια ανθρώπινη ανάγκη να δεις αυτή την τιτάνεια προσπάθεια να επιβραβεύεται σε όλες τις προεκτάσεις της, την ανθρώπινη, την ηθική και την επιστημονική. Ο λόγος είναι απλός: οι μέχρι σήμερα επιτυχίες του Hawking θα μπορούσαν να συμπυκνωθούν σε κάτι το μοναδικό, κάτι που ανταποκρίνεται σε έναν μύχιο πόθο μας, μια ακατανίκητη επιθυμία που μόνο σε βιβλίο επιστημονικής φαντασίας πραγματοποιείται: τη νίκη της ζωής πάνω στο θάνατο. Και ο ασθενικός άνδρας στην αναπηρική καρέκλα νικά επί τριάντα συναπτά έτη, συνεχώς και κάθε μέρα, το θάνατο, με όπλο το νου και μια σιδερένια θέληση να ζήσει δημιουργώντας στο χώρο της επιστημονικής έρευνας.

—Τάσος Κυπριανίδης,
Καθημερινή
, 18 Μαΐου 1993

 
ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΜΗΝΑ
ΟΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΜΑΣ
ΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΣΑΣ
cart
Το Καλάθι σας είναι άδειο.

ΣΥΝΔΕΘΕΙΤΕ