του Σπύρου Μανουσέλη

για το βιβλίο: Walter Mischel, Η δοκιμασία του μαρσμέλοου

Μόλις κυκλοφόρησε και στα ελληνικά το πολυσυζητημένο βιβλίο «Η δοκιμασία του μαρσμέλοου». Πρόκειται για μια επιστημονικά τεκμηριωμένη και πολυεπίπεδη προσέγγιση της ανθρώπινης βούλησης και αυτοπειθαρχίας που, εφόσον υιοθετηθεί –είτε από τα μεμονωμένα άτομα είτε από την κοινωνία– υπόσχεται να αλλάξει ριζικά την αυτοεικόνα μας: τον τρόπο με τον οποίο θεωρούμε το ποιοι πραγματικά είμαστε όσο και το τι μπορούμε να γίνουμε.

Τι ακριβώς, όμως, είναι η περίφημη «Δοκιμασία του μαρσμέλοου» που περιγράφεται αναλυτικά σε αυτό το πολύ ενδιαφέρον και χρήσιμο βιβλίο; Κατά τη δεκαετία του 1960, ενώ εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο του Stanford, ο συγγραφέας Ουόλτερ Μισέλ (Walter Mischel) πραγματοποίησε ένα αποφασιστικής σημασίας πείραμα ατομικής και κοινωνικής Ψυχολογίας.

Το πείραμα συνίστατο στο να προσφέρει στο καθένα από μια μεγάλη ομάδα παιδιών προσχολικής ηλικίας ένα γνωστό αμερικανικό ζαχαρωτό, το μαρσμέλοου. Υποθέστε ότι προσφέρουμε σε ένα νήπιο ένα τέτοιο ζαχαρωτό, μαζί με την ακόλουθη δυνατότητα επιλογής: να το φάει αμέσως τώρα ή να περιμένει λίγο ώστε να του δώσουμε δύο ζαχαρωτά. Τι θα κάνει το παιδί; Και τι συνέπειες θα έχει η τωρινή επιλογή του στη συμπεριφορά που θα εκδηλώσει αργότερα στη ζωή του;

Επειτα από 14 χρόνια τέτοιων ερευνών, οδηγήθηκε στο εντυπωσιακό συμπέρασμα ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας που είχε μελετήσει και τα οποία συμπεριφέρονταν χωρίς αυτοέλεγχο, έτειναν, ως έφηβοι, να επιδεικνύουν μικρή αυτοπειθαρχία και παρουσίαζαν χαμηλή αυτοεκτίμηση, κάτι που επηρέαζε σημαντικά την κοινωνική συμπεριφορά τους και τις σχολικές επιδόσεις τους. Αντίθετα, τα παιδιά που από τη νηπιακή ηλικία είχαν επιδείξει μεγαλύτερο αυτοέλεγχο, είχαν εξελιχθεί σε άτομα με πολύ πιο ισορροπημένη ψυχολογική, κοινωνική ζωή και σαφώς καλύτερες σχολικές επιδόσεις!

Με αυτόν τον τρόπο, ο Ουόλτερ Μισέλ, διεθνώς αναγνωρισμένη αυθεντία στην έρευνα του ψυχολογικού αυτοελέγχου, κατάφερε να αποδείξει πειραματικά ότι η ικανότητα αυτοσυγκράτησης και αυτοπειθαρχίας απέναντι στην άμεση ικανοποίηση κάποιας επιθυμίας παίζει αποφασιστικό ρόλο για μια επιτυχημένη προσωπική και κοινωνική ζωή: δεν προδικάζει μόνο τις υψηλότερες επιδόσεις στις εξετάσεις εισαγωγής στο κολέγιο, την ανώτερη κοινωνική και γνωστική λειτουργικότητα, τη βαθύτερη αίσθηση αυταξίας, αλλά βοηθά στη διαχείριση του στρες, στην αποτελεσματικότερη επιδίωξη των στόχων και στον κατευνασμό των οδυνηρών συναισθημάτων.

Άραγε, η δύναμη θέλησης είναι εγγενής στον άνθρωπο ή είναι μια επιγενετική ικανότητα που μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο εκμάθησης;

 Στο βιβλίο του αυτό, ο Ουόλτερ Μισέλ περιγράφει την επί δεκαετίες έρευνά του σχετικά με τη «φύση» της δύναμης θέλησης, τον προσδιορισμό των γνωστικών δεξιοτήτων και των νοητικών-εγκεφαλικών μηχανισμών που την ενεργοποιούν και τον τρόπο με τον οποίο όλα αυτά μπορούν να εφαρμοστούν στις προκλήσεις της καθημερινής ζωής –από τον έλεγχο του σωματικού βάρους και τη διακοπή του καπνίσματος μέχρι τη συναισθηματική ανάκαμψη από μια ερωτική απογοήτευση, τη λήψη σημαντικών αποφάσεων και τον συνταξιοδοτικό προγραμματισμό.

Έρευνες που έχουν βαθύτατες προεκτάσεις και συνέπειες για τις επιλογές που κάνουμε σε ζητήματα ανατροφής των παιδιών, εκπαίδευσης, δημόσιας πολιτικής και κυρίως φροντίδας του εαυτού.

Ο συγγραφέας Ουόλτερ Μισέλ, ενώ γεννήθηκε στη Βιέννη το 1930, έζησε και εργάστηκε στις ΗΠΑ, όπου και πέθανε τον Σεπτέμβριο του 2018. Επί 21 χρόνια διετέλεσε καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Stanford και επί 35 χρόνια στο Πανεπιστήμιο Columbia, όπου κατείχε την έδρα Robert Johnston Niven στην ψυχολογία. Ως αναγνώριση της αποφασιστικής προσφοράς του στην ανάπτυξη της σύγχρονης Ψυχολογίας έχει εκλεγεί στην Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ και στην Αμερικανική Ακαδημία Τεχνών και Επιστημών· έχει τιμηθεί με το Βραβείο Διακεκριμένης Επιστημονικής Συμβολής από την Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση, καθώς και το Βραβείο Grawemeyer στην Ψυχολογία.

Εφημερίδα των Συντακτών, 26 Απριλίου 2019