του Τάσου Καφαντάρη

για το βιβλίο: Gary Lynch & Richard Granger, Μεγάλος Εγκέφαλος

Το «Μεγάλος εγκέφαλος» είναι ένα βιβλίο που συνέγραψαν ο καθηγητής Νευροεπιστημών στο Πανεπιστήμιο California Irvine Γκάρι Λιντς και ο καθηγητής Υπολογιστικής Επιστήμης στο Κολέγιο Dartmouth των ΗΠΑ Ρίτσαρντ Γκρέιντζερ. Το κείμενό τους, το οποίο μετέφρασε στα ελληνικά ο ομότιμος καθηγητής Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Αζαρίας Καραμανλίδης, απλώνεται σε 14 μεστά κεφάλαια. Στο πρώτο μάς εξηγούν τι συνέβη πριν από 5,5 εκατομμύρια χρόνια, πώς διαφοροποιήθηκε ο εγκέφαλος των προγόνων μας από των πιθήκων, πώς η αλλαγή οδήγησε στη γέννηση της γλώσσας και πώς το μέγεθος του εγκεφάλου σχετίζεται με την εξυπνάδα. Στο δεύτερο κεφάλαιο το βιβλίο επιχειρεί θαρραλέα μια αντιπαράθεση της ανθρώπινης και της τεχνητής νοημοσύνης, των νευρωνικών μας κυκλωμάτων με εκείνα των υπολογιστών. Στο τρίτο επιστρέφει στους μηχανισμούς δόμησης του ανθρώπινου εγκεφάλου και μας εξηγεί τον βιολογικό προγραμματισμό των γονιδίων και του DNA. Επειτα, στο τέταρτο και στο πέμπτο κεφάλαιο, μας αποκαλύπτει την ιστορία της εξέλιξης του εγκεφάλου, από τις πρώτες μορφές ζωής ως τα θηλαστικά και τον άνθρωπο. Στο έκτο κεφάλαιο κάνει το πέρασμα από τις αισθήσεις —την όσφρηση κυρίως— στη νόηση, για να φθάσει στο έβδομο και στο όγδοο να μας εξηγήσει το πώς σκέπτεται ο εγκέφαλος και ποια σύνεργα διαθέτει γι’ αυτή την πολυπλοκότερη όλων λειτουργία του.

Από το ένατο κεφάλαιο το βιβλίο των Λιντς και Γκρέιντζερ επιδίδεται σε μια «ανακυκλωτική εμβάθυνση», μέσω της οποίας μάς αναλύει τις διαφορές του εγκεφάλου του Homo Sapiens από αυτούς των άλλων ειδών, μας επεξηγεί τι περιλαμβάνεται στη σταδιακή διόγκωση του εγκεφάλου μας και πώς η ποσότητα διασφαλίζει τη διαρκώς ανερχόμενη ποιότητα, για να καταλήξει με μια «κοινωνιολογική κριτική» του ρατσισμού και του ολοκληρωτισμού που αντλεί επιχειρήματα από τις όποιες διαφορές των εγκεφάλων.

Ο τρόπος γραφής αυτού του βιβλίου είναι εξαιρετικά απλός και φιλικός στο IQ του μέσου αναγνώστη και βρίθει παραδειγμάτων, ανεκδοτολογικών αναφορών και επεξηγηματικών γραφημάτων, με αποτέλεσμα να το τελειώνεις αισθανόμενος ότι «είδες» το τοπίο που προηγουμένως σου ήταν θολό και ομιχλώδες. Πολύτιμο ανάγνωσμα, συνιστώμενο για όλους από 15 έως 95 ετών.


Το Βήμα της Κυριακής,
29 Ιουνίου 2013