Του Λευτέρη Ζούρου, ομότιμου καθηγητή του Πανεπιστημίου Κρήτης και αντεπιστέλλοντος μέλους της Ακαδημίας Αθηνών
για το βιβλίο: Daniel Kahneman, Σκέψη, αργή και γρήγορη
Ο διάλογος:
New York Times: Κύριε Κάνεμαν, θα θέλαμε να προγραμματίσουμε μια συνέντευξη μαζί σας κατά τα μέσα Μαΐου (2024).
Κάνεμαν: Λυπάμαι, την 27η Μαρτίου έχω κανονίσει να πεθάνω.
Ο αναγνώστης μπορεί να βρει τη συνέντευξη που δόθηκε τελικά στην εφημερίδα μαζί με μια αναφορά στη ζωή και το έργο του Ντάνιελ Κάνεμαν. Παραθέτω μια περίληψη για τις ανάγκες αυτού του σημειώματος. Ο Κάνεμαν τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ 2002 για τη συμβολή του στις οικονομικές επιστήμες, μολονότι δεν πήρε ποτέ ένα μάθημα στα οικονομικά. Δεν ανήκε στον χώρο της μαθηματικής θεωρίας των οικονομικών, ούτε της καθαρής λογικής τύπου Γκέντελ, ούτε της φιλοσοφίας ή της κοινωνιολογίας. Θεωρείται ένας από τους κορυφαίους της ψυχολογίας, αλλά ας μην πάει ο νους σας στο σκληρό υπόβαθρο των επιστημών του νου και των νευρο-επιστημών, ούτε βέβαια στην ψυχιατρική. Τα εργαλεία του δεν ήταν τα μαθηματικά ούτε το πειραματικό εργαστήριο. Ήταν ο απλός, ο μέσος άνθρωπος. Παρατηρώντας τη συμπεριφορά αυτού του ανθρώπου, τη δική σας και τη δική μου, ο Κάνεμαν θεμελίωσε κάποιους νόμους για το πώς εσείς και εγώ παίρνουμε αποφάσεις, αποφάσεις για την καθημερινή ζωή μας, αλλά και πέρα της καθημερινότητας, δρώντας ως άτομα και ως μέλη κοινωνικών συνόλων. Το βασικό μήνυμα: οι δράσεις μας είναι στην πλειονότητά τους το αποτέλεσμα ενστίκτων και εμπειριών που είτε πάνε πολύ πιο πίσω από μας (τις λέμε γενετικές) ή έχουν διαμορφωθεί στη διάρκεια της ζωής μας. Αυτά τα ένστικτα και αυτές οι εμπειρίες αφήνουν λίγο χώρο για «λογικές αποφάσεις». Τις περισσότερες φορές δεν προστρέχουμε στη λογική, αλλά και όταν θελήσουμε να τη συμβουλευτούμε το πιθανότερο είναι ότι δεν θα μπορέσουμε να την ακούσουμε —δεν είναι εύκολο να διακρίνουμε τη φωνή της λογικής μέσα στη βοή των συναισθημάτων και των προκαταλήψεων. Αλλά και αν μπορέσουμε να τη διακρίνουμε, είναι δύσκολο να την ακολουθήσουμε. Το προσχηματισμένο υπόβαθρο που κουβαλούμε μέσα μας είναι πανίσχυρο.
Για περισσότερες πληροφορίες για τη ζωή και το έργο του Κάνεμαν παραπέμπω ακόμα σε ένα μεγάλο δημοσίευμα των New York Times αλλά και στην αγγλική Wikipedia. Παράλληλα συνιστώ θερμά το βιβλίο που έγραψε για το ευρύ κοινό με τον τίτλο Thinking Fast and Slow (ελληνική έκδοση με τον τίτλο: Σκέψη, αργή και γρήγορη). Απολαύστε το. Αν μη τι άλλο θα σας γοητεύσει η Λίντα. «Υπάρχει ένα μάθημα στον τρόπο που επέλεξε ο Κάνεμαν να πεθάνει» είναι ο τίτλος του άρθρου των New York Times, και σκοπός μου εδώ είναι να μιλήσω γι’ αυτό το μάθημα. Το μάθημα δεν είναι απλό ούτε εύπεπτο. Ο καθένας μας μπορεί να το εισπράξει με διαφορετικό, ακόμα και διαμετρικά αντίθετο, τρόπο. Όλοι όμως θα συμφωνήσουμε ότι η ευθανασία αποτελεί ένα από τα πιο βασανιστικά διλήμματα που καλείται να αντιμετωπίσει ο σύγχρονος άνθρωπος και ότι γίνεται εντονότερο με την ταχεία αύξηση του ποσοστού των ατόμων «προχωρημένης ηλικίας» σε παγκόσμια κλίμακα. Κάθε πολιτεία θα κληθεί να λάβει θέση πάνω στο θέμα, αργά η γρήγορα. […]
Τη συνέχεια του λαμπρού άρθρου μπορείτε να τη διαβάσετε στο The Books' Journal (14 Ιουνίου 2025)
The Books' Journal, (booksjournal.gr), 14 Ιουνίου 2025
