Του Τάκη Γεράρδη
για το βιβλίο: Stephen Hawking, Το χρονικό του Χρόνου
Αυτές τις μέρες δεν ξέρω τι μ’ έπιασε αλλά κάνω σαν την παροιμία: Δουλειά δεν είχε ο διάολος, δουλειά βρήκε να κάνει…
Όταν διαβάζω κάθε βιβλίο, στα χέρια μου κρατάω ένα στυλό. Με αυτό σημειώνω, κυκλώνω, υπογραμμίζω ό,τι μου προκαλεί στην πρώτη ανάγνωση το ενδιαφέρον. Μετά, σε μια δεύτερη ανάγνωση που συνήθως απέχει πολύ χρονικά, ξανά με άλλο στυλό κάνω τα ίδια. Έτσι που τα βιβλία μου καθίστανται άχρηστα για τον οποιονδήποτε άλλον αλλά για μένα είναι και εύχρηστα και χρήσιμα γιατί θυμάμαι και ανατρέχω με ευκολία. Φέτος, πολλά χρόνια από τότε που αγόρασα ένα βιβλίο, χρειάστηκε να ανατρέξω στις σελίδες του. Και είδα τις σημειώσεις μου επάνω του, και θυμήθηκα…
Το χρονικό του Χρόνου, Stephen Hawking, εκδόσεις ΚΑΤΟΠΤΡΟ, 1988.
Για τον Χόκινγκ ένιωθα και νιώθω δέος. Τεράστιο μυαλό, εγκλωβισμένο σε ένα άρρωστο κορμί που αυτό το κορμί τον βασάνισε από νεαρή ηλικία, και του περιόρισε τον βιολογικό και νοητικό του ορίζοντα. Κι όμως, παρόλο που ζούσε σε αναπηρικό καρότσι και δεν μπορούσε να μιλήσει άμεσα παρά μόνο μέσω ειδικά σχεδιασμένης μηχανής, ο νους του μπορούσε να στοχάζεται και να παράγει. Μπορούσε να κάνει διεισδυτικούς συλλογισμούς, να συνδυάζει και να οραματίζεται. Είχε την ικανότητα να παρακολουθεί φιλοσοφικές και μαθηματικές σκέψεις, να γράφει, λόγου χάριν, 14 εις την 32η δύναμη, να βάζει εκατοντάδες μηδενικά πριν ή μετά την υποδιαστολή και να μην χάνεται. Τεράστιος! Και αλάθητος!
Κι όμως στην όμορφη και καλαίσθητη έκδοση του βιβλίου στην ελληνική εκδοχή (δεν έχω δει κάποια άλλη έκδοση στα Αγγλικά ή Ισπανικά ή Γερμανικά – ίσως να μην είναι λάθος μόνο της ελληνικής έκδοσης) υπάρχει ένα ασήμαντο λαθάκι στη λεζάντα μιας από τις δεκάδες φωτογραφίες και σκίτσα που κοσμούν την όμορφη έκδοση. Επειδή το λάθος αυτό είναι μαθηματικής χροιάς, όχι ορθογραφικό, με κέντρισε να το υπογραμμίσω. Στη σελίδα 94 υπάρχει η φωτογραφία μιας ρουλέτας και από κάτω η λεζάντα γράφει:
… όταν η ρουλέτα γυρίζει γρήγορα, η μπίλια μπορεί να περνά ελεύθερα από όλες τις δυνατές θέσεις. Όταν όμως η ρουλέτα επιβραδύνεται, η μπίλια καταλήγει σε μια από τις τριάντα επτά (37) διαφορετικές θέσεις…
Ο συγγραφέας προφανώς αναφέρεται στη γαλλική ή ευρωπαϊκή ρουλέτα (36 αριθμοί + zero = 37 θέσεις). Όμως η φωτογραφία που συνοδεύει τη λεζάντα (και που προφανώς είναι επιλογή των εκδοτών) είναι από αμερικάνικη ρουλέτα, η οποία έχει 38 θέσεις (36 αριθμοί + zero + double zero). Φαίνεται στη φωτογραφία το double zero και απέναντί του το zero.
«Πουλάκι μου» αναφώνησα. « Σε γράπωσα!!!»
Τόσες μέρες με βασανίζεις, χειρότερα από τους μαθηματικούς του Λυκείου, με την αριθμολαγνία σου. Με ταπεινώνεις γιατί είμαι σκράπας με τους αριθμούς, με οδηγείς να σκύβω το κεφάλι και να λέω μέσα μου: «Ξαναδιάβασέ το, Τάκη, πολλές φορές, μέχρι να καταλάβεις τι λέει.» Τώρα θα δεις…
Ήταν Άνοιξη του 1996, είχα το Αθηναϊκό Καφενείο επί της Σόλωνος, μια καφετέρια μέσα στο Πνευματικό Κέντρο, δίπλα στη Νομική Σχολή και στα πέριξ τo 80% των εκδοτικών οίκων. Όλη μέρα διάβαζα με βουλιμία και κάθε βράδυ έπαιζα στο καζίνο με … αρρωστημένο πάθος. Και έπαιζα μανιακά το zero και τα διπλανά του νούμερα. Έτσι δεν δυσκολεύτηκα να εντοπίσω το λάθος στην έκδοση.
Αρχίζω έρευνα, το google αν θυμάμαι δεν υπήρχε ακόμη το 1996, μόλις που είχα πάρει έναν κομπιούτερ στο γραφειάκι μου για να γράφω κι εγώ τα δικά μου χωρίς να κάνω θόρυβο με τη γραφομηχανή μου. Κινητοποιώ μια νεαρή σερβιτόρα που μιλούσε καλά Αγγλικά κι αφού με κόπο μου βρήκε το email του Χόκινγκ τού έγραψα λίγα λόγια, με χιούμορ. Εκείνη τη χρονιά είχα πληροφορηθεί από τις εφημερίδες πως τον Ιούλιο θα ερχόταν στη Σάμο, προσκεκλημένος σε ένα διεθνές μαθηματικό συνέδριο. Με βασάνισες, σκεφτόμουν, ατέλειωτες ώρες με τα τρελά σου νούμερα, που δεν ξέρω ούτε με ποιον τρόπο ούτε και αν μπορώ να επιβεβαιώσω αν είναι αληθινά, τώρα θα …σου δείξω εγώ. Είχε φουντώσει μέσα μου μια απέραντη ηδονή πως είχα την μοναδική ευκαιρία να αναμετρηθώ με το «θηρίο». Και μάλιστα να το διορθώσω!
Του έγραψα, λοιπόν, μια εξυπνακίστικη άποψη, πάνω κάτω: να μην στενοχωρηθεί γιατί ακόμη και οι Έλληνες Θεοί έκαναν λάθη, να πιει τα ουζάκια του στην όμορφη Σάμο και να δει στωικά το όλο θέμα. Έγινε τώρα, ρε Στέφανε, το λάθος. Δεν θα καταστραφεί και το Σύμπαν! Κυρίως τον συμβούλευα να μην απολύσει τους μισούς από όσους είχε στην υπηρεσία του. Έφταιγε προφανώς «ο Δαίμων του τυπογραφείου» κατέληγα. Το αόρατο διαολάκι που προσγειώνει πολλούς ανθρώπους στην γήινη πραγματικότητα.
Δεν μου απάντησαν ποτέ. Αλλά δεν περίμενα και κάτι άλλο. Απλά το σημειώνω για τη βιογραφία του σπουδαίου Χόκινγκ. Και για να ολοκληρωθεί το θέμα αντιγράφω: Γλωσσική επιμέλεια και τυπογραφικές διορθώσεις: Παντελής Μπουκάλας, Γιώργος Κυριακόπουλος.
Τα λάθη στη ζωή είναι συχνά. Ακόμη και με το Σύμπαν ή με το Θεό μπορούμε εύκολα να διαφωνήσουμε, να γκρινιάξουμε, να παραπονεθούμε, να …διορθώσουμε. Από ένα λάθος που έγινε ή δεν έγινε ίσως και να υπάρχουμε.
Και ουδείς αλάθητος.
CulturePoint (culturepoint.gr), 15 Σεπτεμβρίου 2025
