του Σπύρου Μανουσέλη
για το βιβλίο: Marvin Minsky, Η κοινωνία της νόησης
Τον ανθρώπινο νου ως πολυεπίπεδη κοινωνική οργάνωση περιγράφει ο Μάρβιν Μίνσκι σε αυτό το εντυπωσιακό βιβλίο. Η κεντρική ιδέα που αναπτύσσει στις πολυάριθμες αλλά απολαυστικές σελίδες του είναι ότι η νοημοσύνη δεν παράγεται από κάποια μεμονωμένα ή εξειδικευμένα «κέντρα», αλλά αναδύεται από την αυτοοργάνωση και τη συνεργασία ενός μεγάλου αριθμού επιμέρους μονάδων οι οποίες, από μόνες τους, είναι εντελώς ανόητες!
Με μια εντυπωσιακή διανοητική χειρονομία, τυπική των μεγάλων επιστημόνων, θέτει από τις πρώτες σελίδες του βιβλίου το αποφασιστικό ερώτημα: «Πώς γίνεται ο τόσο στερεός, φαινομενικά, εγκέφαλος να αποτελεί υπόβαθρο για τόσο άυλες οντότητες όπως είναι οι σκέψεις;».
Με πλήθος επιχειρημάτων και εύληπτων παραδειγμάτων από την καθημερινή μας ζωή ο Μίνσκι επιχειρεί να μας παρουσιάσει την τελευταία προκλητική ιδέα του σχετικά με το πώς ο νους αναδύεται από μια κοινωνία εντελώς «ανόητων» υποσυστημάτων. Με άλλα λόγια, ισχυρίζεται ότι ο ανθρώπινος νους δεν αποτελεί μυστήριο αλλά είναι μόνο ό,τι κάνει ο ανθρώπινος εγκέφαλος! Και ο ανθρώπινος εγκέφαλος με τη σειρά του μπορεί να παράγει τα νοητικά φαινόμενα επειδή διαθέτει μια οιονεί κοινωνική οργάνωση: είναι μια κοινωνία που συγκροτείται από ετερογενείς δομές που συνεργάζονται μεταξύ τους.
Το βιβλίο είναι ένα μωσαϊκό από 31 κεφάλαια, καθένα από τα οποία επικεντρώνεται σε μία από τις θεμελιώδεις λειτουργίες του ανθρώπινου νου και το πώς αυτές θα μπορούσαν ενδεχομένως να προσομοιωθούν στην αρχιτεκτονική των νέων υπολογιστικών μηχανών. Επίσης, είναι μια μεγαλειώδης συγγραφική σύνθεση, όπου η ίδια η δομή του βιβλίου αντικατοπτρίζει πιστά τη δομή του αντικειμένου που μελετά: του νου ως μιας κοινωνίας από αναρίθμητους ανόητους «δράστες», που συνεργάζονται στο πλαίσιο ευρύτερων δομικών μονάδων, τις οποίες αποκαλεί «υπηρεσίες». Ωστόσο, θα ήταν λάθος να διαβάσει κανείς αυτή τη θεωρία σαν ένα νευροβιολογικό μοντέλο της οργάνωσης του εγκεφάλου. Απεναντίας, θέλει να είναι ένα μοντέλο της γνωσιακής αρχιτεκτονικής του ανθρώπινου νου.
Οι «δράστες» και οι «υπηρεσίες» που επικαλείται δεν είναι βιολογικές διεργασίες, αλλά αφηρημένες νοητικές κατασκευές. Κάτι που επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι οι ίδιες οι «υπηρεσίες», σε ένα διαφορετικό επίπεδο ανάλυσης, μπορούν να λειτουργούν ως «δράστες». Και οι «δράστες», όταν τους δούμε σε μεγέθυνση, εμφανίζονται ως «υπηρεσίες» που αποτελούνται από ακόμη πιο ανόητους «δράστες».
Εφημερίδα των Συντακτών, 6 Φεβρουαρίου 2016