Στις 19 Σεπτεμβρίου 2026, στο Τμήμα Κτηνιατρικής της Σχολής Επιστημών Υγείας του ΑΠΘ, πραγματοποιήθηκε εκδήλωση τιμής και μνήμης για τον ομότιμο καθηγητή Αζαρία Καραμανλίδη. Φίλοι, συνάδελφοι και συνεργάτες του μίλησαν για τον άνθρωπο και τον επιστήμονα, ανακαλώντας στιγμές από τη ζωή, το έργο και την κοινή τους πορεία.
Για τον πολύτιμο συνεργάτη των εκδόσεών μας επί σειρά ετών και, πάνω απ’ όλα, αγαπημένο φίλο, στην εν λόγω εκδήλωση διαβάστηκε το κείμενό μας που ακολουθεί:
Δεν ανήκω στην πανεπιστημιακή οικογένεια του Αζαρία Καραμανλίδη. Δεν υπήρξα συνάδελφος ή φοιτητής του. Είχα όμως την τύχη να τον γνωρίσω από μια άλλη πλευρά: συνεργάστηκα μαζί του ως εκδότης, επί τρεις σχεδόν δεκαετίες. Και ίσως εξ αυτού μπορώ σήμερα να καταθέσω μια διαφορετική, μικρή μαρτυρία για τον άνθρωπο που αποχαιρετούμε.
Τον πρωτογνώρισα στο ξεκίνημα του εγχειρήματος της έκδοσης του Scientific American στα Ελληνικά, πριν από πολλά χρόνια. Η συνεχής βοήθειά του στην επιστημονική επιμέλεια άρθρων νευροεπιστήμης υπήρξε καθοριστική για την ποιότητα της ελληνικής έκδοσης του περιοδικού.
Ακολούθησε μια μακρόχρονη συνεργασία.
Ο Αζαρίας μετέφρασε και επιμελήθηκε επιστημονικά για τις εκδόσεις μας σημαντικά βιβλία κορυφαίων ξένων επιστημόνων, όπως το Άνθρωπος: Η επιστήμη πίσω από όσα μας κάνουν μοναδικούς του Michael Gazzaniga, το Μεγάλος εγκέφαλος: Οι απαρχές και το μέλλον της ανθρώπινης νοημοσύνης των Gary Lynch και Richard Granger, το Μνήμη: Από τον νου στα μόρια των Larry Squire και Eric Kandel.
Αλλά η σχέση του με τα βιβλία μας δεν σταμάτησε σε όσα ο ίδιος μετέφρασε ή επιμελήθηκε.
Ζητούσε επίμονα να του στέλνουμε βιβλία από εντελώς διαφορετικά γνωστικά πεδία. Ήθελε να τα διαβάζει. Από περιέργεια, από αγάπη για τη γνώση, από την ακατάπαυστη ανάγκη του να μαθαίνει. Και μαζί, για να εντοπίζει πιθανές δικές μας αστοχίες και να μας τις επισημαίνει.
Έτσι, ακόμη και σε μεγάλη ηλικία, διάβαζε τα κείμενά μας και μας έκανε παρατηρήσεις για επιστημονικούς όρους και ζητήματα διατύπωσης. Το έκανε, μεταξύ άλλων, στο Δικαιοσύνη για τα ζώα της Martha Nussbaum, στο Προσχέδιο του Nicholas Christakis, στο Γιατί πεθαίνουμε του Venki Ramakrishnan.
Σε πολλά από τα βιβλία είχα αισθανθεί την ανάγκη να εκφράσω δημόσια, με σχετικό σημείωμα στις πρώτες σελίδες, τις ευχαριστίες μου για τη βοήθεια που μας προσέφερε. Παραθέτω ένα από την πιο πρόσφατη συνεργασία μας, το Γιατί πεθαίνουμε:
«Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τον αειθαλή ομότιμο καθηγητή του ΑΠΘ Αζαρία Καραμανλίδη, ο οποίος, με θαυμαστή δύναμη για ζωή και δράση, διάβασε το τελικό κείμενο και μας έκανε κριτικές παρατηρήσεις σχετικά με επιστημονικούς όρους και ζητήματα διατύπωσης».
Σήμερα, η λέξη «αειθαλής» με συγκινεί περισσότερο απ' ό,τι όταν την έγραψα.
Υπήρχε όμως και κάτι ακόμη που χαρακτήριζε τον τρόπο με τον οποίο εργαζόταν ο Αζαρίας. Δεν σεβόταν την αυθεντία τόσο ώστε να φοβάται να της θέσει ερωτήματα. Όταν κάτι σε ένα βιβλίο δεν του φαινόταν σωστό, δεν αρκούνταν να αναρωτιέται μήπως δεν το είχε καταλάβει ο ίδιος. Επικοινωνούσε με τον συγγραφέα —όσο σπουδαίος κι αν ήταν—, ζητούσε διευκρινίσεις, εξέφραζε τις απορίες του και, όταν χρειαζόταν, του επισήμαινε ακόμη και πιθανά λάθη σε θέματα της ειδικότητάς του.
Στο «Σημείωμα του μεταφραστή» για το βιβλίο Μνήμη έγραψε:
«…Οφείλω να αναφέρω τον συγγραφέα Larry Squire, στον οποίο κατέφευγα κάθε φορά που κάτι στο κείμενο δεν μου ήταν κατανοητό ή δεν μου φαινόταν σωστό. Τον ευχαριστώ για την παροιμιώδη συνέπειά του και για τη φιλική διάθεση με την οποία με αντιμετώπισε. […]».
Αυτή η μικρή φράση, «δεν μου φαινόταν σωστό», λέει πολλά για τον Αζαρία που γνώρισα. Σεβόταν τη γνώση, αλλά δεν υποκλινόταν στα ονόματα. Έπρεπε να καταλάβει. Έπρεπε να βεβαιωθεί. Και έπρεπε αυτό που τελικά θα έφτανε στον Έλληνα αναγνώστη να είναι σωστό.
Υπάρχει, τέλος, κάτι που αισθάνομαι πως οφείλω να πω σήμερα. Όλη αυτή τη δουλειά, όλες αυτές τις ώρες ανάγνωσης, ελέγχου, διορθώσεων, αλληλογραφίας με συγγραφείς, παρατηρήσεων και συζητήσεων, ο Αζαρίας τις προσέφερε χωρίς να επιζητά χρηματική αμοιβή.
Γιατί; Νομίζω ότι, ύστερα από τόσα χρόνια συνεργασίας, μπορώ να απαντήσω.
Επειδή ήθελε τα βιβλία σημαντικών επιστημόνων να μεταφράζονται σωστά στη γλώσσα μας. Επειδή πίστευε ότι οι φοιτητές του, οι νέοι επιστήμονες, αλλά και κάθε Έλληνας αναγνώστης που διψούσε για γνώση, δικαιούνταν να διαβάζει καλοδουλεμένα βιβλία επιστήμης.
Και ίσως επειδή, για τον Αζαρία, η γνώση δεν ήταν μόνο επάγγελμα. Ήταν τρόπος ζωής. Και η μετάδοσή της συνιστούσε σπουδαία μορφή προσφοράς.
Αυτός ήταν ο Αζαρίας Καραμανλίδης που γνώρισα εγώ. Ένας άνθρωπος μερακλής στη δουλειά του, απαιτητικός πρώτα απ' όλα με τον εαυτό του, γενναιόδωρος με τη γνώση και τον χρόνο του. Ένας ωραίος άνθρωπος.
Συλλυπούμαι από καρδιάς τη σύζυγό του Χέλντα, τα παιδιά του Αλέξανδρο και Μελίνα, τους συναδέλφους και τους φοιτητές του.
Και επιτρέψτε μου να κλείσω όχι μιλώντας άλλο για τον Αζαρία, αλλά μιλώντας στον Αζαρία.
Αγαπημένε μου φίλε, για όλα όσα μας έδωσες, για όσα μας έμαθες, για την ευσυνειδησία, τη γενναιοδωρία και το πάθος σου για τη γνώση, σε ευχαριστώ. Υποκλίνομαι στο μεγαλείο της ψυχής σου. Και στον χρόνο που μου απομένει, δεν θα σε ξεχάσω ποτέ.
Αλέξανδρος Μάμαλης
Εκδόσεις Κάτοπτρο